ცოდნის ცენტრი

პოლონური ბრუნვები – შპარგალკა ცხრილებით

მოკლედ

პოლონურში შვიდი ბრუნვაა: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik და wołacz. ბრუნვა სიტყვის ისეთი ფორმაა, რომელიც წინადადებაში მის როლს აჩვენებს – ამიტომ არსებითი სახელი, ზედსართავი და ნაცვალსახელი დაბოლოებას იცვლის: Anna, nie ma Anny, idę z Anną. რომელი ბრუნვა უნდა აირჩიოთ, განსაზღვრავს სიტყვის ფუნქცია წინადადებაში, ზმნა ან მის წინ მდგომი წინდებული. დასაწყისისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია mianownik, biernik, miejscownik და dopełniacz. საცდელ გაკვეთილზე შევამოწმებთ, რომელი ბრუნვები გიჭირთ ყველაზე მეტად.

რა არის ბრუნვა

ბრუნვა სიტყვის დაბოლოების ცვლილებაა, რომელიც გვეუბნება, ვინ აკეთებს რამეს, ვის, ვისთან ან სად. ინგლისურში ამ ინფორმაციას წინადადების წყობა და წინდებულები გადმოსცემს, პოლონურში კი – უმთავრესად დაბოლოებები. ამის წყალობით პოლონურ წინადადებაში სიტყვების რიგი საკმაოდ თავისუფალია: Anna widzi Marka და Marka widzi Anna ერთსა და იმავეს ნიშნავს, რადგან სიტყვა Marka-ს დაბოლოება -a გვიჩვენებს, ვის ვხედავთ.

ნახეთ, როგორ იცვლება ერთი სახელი ყველა ბრუნვაში:

To jest Anna. – mianownik
Nie ma Anny. – dopełniacz
Daję prezent Annie. – celownik
Widzę Annę. – biernik
Idę do kina z Anną. – narzędnik
Myślę o Annie. – miejscownik
Anno, chodź tutaj! – wołacz

თითოეულ ბრუნვას თავისი გვერდი აქვს მაგალითებით, გამონაკლისებითა და სავარჯიშოებით – ბმულები ქვემოთ, ცხრილშია.

ბრუნვების ცხრილი: კითხვები და გამოყენება

თითოეულ ბრუნვას თავისი დამხმარე კითხვები აქვს – დასვით კითხვა და პასუხი დაბოლოებას გაგიმხელთ. Wołacz-ს კითხვა არ აქვს, რადგან ის ვინმესთვის მიმართვას ემსახურება.

შვიდი პოლონური ბრუნვა
ბრუნვა	კითხვები	როდის ვიყენებთ	მაგალითი
Mianownik (სახელობითი)	kto? co? (ვინ? რა?)	ქვემდებარე, ფორმა ლექსიკონიდან, „to jest“-ის შემდეგ	Mój brat pracuje w banku.
Dopełniacz (ნათესაობითის მსგავსი)	kogo? czego? (ვისი? რისი?)	უარყოფა, არარსებობა, რაოდენობა, კუთვნილება, „do“, „bez“, „dla“, „u“-ს შემდეგ	Nie mam czasu.
Celownik (მიცემითის მსგავსი)	komu? czemu? (ვის? რას?)	მოქმედების ადრესატი, „pomagać“, „dziękować“, „podobać się“-ს შემდეგ	Pomagam mamie.
Biernik (პირდაპირი დამატების ბრუნვა)	kogo? co? (ვის? რას?)	დამატება „mam“, „lubię“, „widzę“, „kupuję“-ს შემდეგ; მიმართულება „na“-ს შემდეგ	Kupuję chleb.
Narzędnik (მოქმედებითის მსგავსი)	(z) kim? (z) czym? (ვისთან? რით?)	„ვიღაცასთან ერთად“, იარაღი და სატრანსპორტო საშუალება, პროფესია „być“-ის შემდეგ	Jestem kierowcą.
Miejscownik (ადგილისა და თემის ბრუნვა)	o kim? o czym? (ვისზე? რაზე?)	ადგილი და თემა – ყოველთვის წინდებულით: w, na, o, przy, po	Mieszkam w Polsce.
Wołacz (წოდებითი)	– (მიმართვა ვინმესადმი)	პირისადმი მიმართვა, წერილის დასაწყისი	Panie Tomaszu!

არსებითი სახელების დაბოლოებები მხოლობით რიცხვში

დაბოლოებები არსებითი სახელის სქესზეა დამოკიდებული. ცხრილში ოთხი ტიპური სიტყვაა: მამრობითი სქესის პირი (student), მამრობითი სქესის საგანი (dom), მდედრობითი სქესის სახელი (kobieta) და საშუალო სქესისა (okno). თუ არ იცით, რომელი სქესისაა სიტყვა, ნახეთ გვერდი არსებითი სახელების სქესის შესახებ.

მხოლობითი რიცხვი – ბრუნების ნიმუშები
ბრუნვა	მამრობითი (პირი)	მამრობითი (უსულო)	მდედრობითი	საშუალო
Mianownik	student	dom	kobieta	okno
Dopełniacz	studenta	domu	kobiety	okna
Celownik	studentowi	domowi	kobiecie	oknu
Biernik	studenta	dom	kobietę	okno
Narzędnik	studentem	domem	kobietą	oknem
Miejscownik	studencie	domu	kobiecie	oknie
Wołacz	studencie!	domu!	kobieto!	okno!

მთავარი დაბოლოებები მოკლედ:

Dopełniacz: მამრობითი -a ან -u (brata, sklepu), მდედრობითი -y ან -i (kawy, matki), საშუალო -a (mleka).
Celownik: მამრობითი უმეტესად -owi (lekarzowi), მდედრობითი -e, -i ან -y (siostrze, Basi, ulicy), საშუალო -u (dziecku).
Biernik: მამრობითი სქესის პირები და ცხოველები – როგორც dopełniacz-ში (widzę brata, psa), მამრობითი სქესის საგნები – როგორც mianownik-ში (widzę dom), მდედრობითი -ę (kawę), საშუალო – როგორც mianownik-ში.
Narzędnik: მამრობითი და საშუალო -em (bratem, mlekiem), მდედრობითი -ą (kawą).
Miejscownik: მამრობითი და საშუალო -e ან -u (w sklepie, w domu, w mieście), მდედრობითი – როგორც celownik-ში (w szkole, w pracy).

არსებითი სახელების დაბოლოებები მრავლობით რიცხვში

მრავლობით რიცხვში დაბოლოებები ნაკლებია, ხოლო სამ ბრუნვას – celownik-ს, narzędnik-სა და miejscownik-ს – ყველა სქესისთვის საერთო დაბოლოებები აქვს: -om, -ami, -ach. მნიშვნელოვანია გამიჯვნა მამაკაცთა სახელებსა (მამაკაცები და ჯგუფები, სადაც მამაკაცია) და ყველა დანარჩენს შორის. მეტი ამის შესახებ იხილეთ გვერდზე მრავლობითი რიცხვი.

მრავლობითი რიცხვი – ბრუნების ნიმუშები
ბრუნვა	მამაკაცთა სახელები	მამრობითი (საგნები)	მდედრობითი	საშუალო
Mianownik	studenci	domy	kobiety	okna
Dopełniacz	studentów	domów	kobiet	okien
Celownik	studentom	domom	kobietom	oknom
Biernik	studentów	domy	kobiety	okna
Narzędnik	studentami	domami	kobietami	oknami
Miejscownik	studentach	domach	kobietach	oknach
Wołacz	studenci!	domy!	kobiety!	okna!

ზედსართავი სახელები ბრუნვებში

ზედსართავ სახელს იგივე ბრუნვა, სქესი და რიცხვი აქვს, რაც არსებით სახელს, რომელსაც ახასიათებს. ზედსართავების დაბოლოებები არსებითი სახელების დაბოლოებებზე უფრო რეგულარულია – მათი ზეპირად შესწავლა ღირს სიტყვა nowy (ახალი) მაგალითზე.

ზედსართავი „nowy“ (ახალი) ბრუნვებში
ბრუნვა	მამრობითი	მდედრობითი	საშუალო	მრავლობითი (მამაკაცთა სახელები)	მრავლობითი (დანარჩენი)
Mianownik	nowy	nowa	nowe	nowi	nowe
Dopełniacz	nowego	nowej	nowego	nowych	nowych
Celownik	nowemu	nowej	nowemu	nowym	nowym
Biernik	nowego (პირი, ცხოველი) / nowy (საგანი)	nową	nowe	nowych	nowe
Narzędnik	nowym	nową	nowym	nowymi	nowymi
Miejscownik	nowym	nowej	nowym	nowych	nowych

წინდებულები და ზმნები, რომლებიც გარკვეულ ბრუნვას მოითხოვს

სწორი დაბოლოების პოვნის ყველაზე მარტივი გზაა წინდებულებისა და ზმნების ბრუნვასთან ერთად სწავლა. ნუ ისწავლით მხოლოდ სიტყვას czekać (ლოდინი) – ისწავლეთ czekać na kogoś / na coś (biernik).

წინდებულები და ზმნები ბრუნვების მიხედვით
ბრუნვა	წინდებულები	ზმნები
Dopełniacz	do, od, z (= საიდან), bez, dla, u, obok, koło, podczas, według, zamiast	szukać, potrzebować, słuchać, uczyć się, bać się, używać; ყველა ზმნა, რომელიც biernik-ს მოითხოვს, უარყოფის „nie“-ს შემდეგ
Celownik	dzięki, przeciwko, wbrew, ku	dawać, pomagać, dziękować, wierzyć, ufać, podobać się
Biernik	przez, na (საით? რა ხნით?), w (კვირის დღე), za (რა ფასად? რამდენი ხნის შემდეგ?), o (prosić o, pytać o)	mieć, lubić, kochać, znać, widzieć, kupować, czytać, jeść, pić
Narzędnik	z (= ერთად), nad, pod, przed, za, między (სად?)	być, zostać (პროფესია), interesować się, zajmować się, opiekować się
Miejscownik	o (რაზე?), w, na (სად?), przy, po (რის შემდეგ?)	mówić o, myśleć o, marzyć o

ყურადღება: ზოგი წინდებული ორ ბრუნვასთან გამოიყენება და მაშინ მნიშვნელობას იცვლის. Jestem na poczcie (miejscownik – სად?), მაგრამ idę na pocztę (biernik – საით?). Kot śpi pod stołem (narzędnik), მაგრამ kot wszedł pod stół (biernik).

როგორ ამოვიცნოთ ბრუნვა წინადადებაში – სამი ნაბიჯი

შეამოწმეთ, არის თუ არა სიტყვის წინ წინდებული. თუ არის, ბრუნვას, როგორც წესი, ის განსაზღვრავს: bez – dopełniacz, z kim – narzędnik, o czym – miejscownik.
თუ წინდებული არ არის, შეხედეთ ზმნას. mam, lubię, kupuję-ს შემდეგ biernik დგას, pomagam, dziękuję-ს შემდეგ – celownik, szukam, potrzebuję-ს შემდეგ – dopełniacz.
შეამოწმეთ, არის თუ არა წინადადებაში „nie“. უარყოფა biernik-ს dopełniacz-ად აქცევს: mam samochód, მაგრამ nie mam samochodu.

ყველაზე ხშირი შეცდომები ბრუნვებში

Mianownik სხვა ბრუნვის ნაცვლად: „Mieszkam w Warszawa“ – სწორია mieszkam w Warszawie.
Biernik უარყოფის შემდეგ: „Nie lubię kawę“ – სწორია nie lubię kawy.
Mianownik პროფესიასთან „być“-ის შემდეგ: „Jestem lekarz“ – სწორია jestem lekarzem.
რუსულიდან ან უკრაინულიდან გადმოღებული კალკა: „Jadę na autobusie“ – სწორია jadę autobusem.
არასწორი ბრუნვა რიცხვითი სახელის შემდეგ: „pięć książki“ – სწორია pięć książek.

ეს შეცდომები ყველა დონეზე გვხვდება, გამოცდის წინაც კი. ნახეთ, როგორ ამოწმებს ბრუნვებს B1 გამოცდა – სანიმუშო დავალებებით.

შეამოწმეთ თავი: შეავსეთ წინადადებები

ჩაწერეთ ფრჩხილებში მოცემული სიტყვა სათანადო ფორმით.

Nie mam ______ (samochód).
Codziennie rozmawiam z ______ (mama).
Kupiłem prezent dla ______ (siostra).
Mój kolega jest ______ (nauczyciel).
Dziękuję ______ (pan) za pomoc.
Czekam na ______ (autobus).
Często myślę o ______ (praca).
W sklepie kupiłam pięć ______ (jabłko).

პასუხები

samochodu – dopełniacz უარყოფის შემდეგ
mamą – narzędnik „z“-ის შემდეგ
siostry – dopełniacz „dla“-ს შემდეგ
nauczycielem – narzędnik „być“-ის შემდეგ
panu – celownik „dziękować“-ის შემდეგ
autobus – biernik „czekać na“-ს შემდეგ
pracy – miejscownik „myśleć o“-ს შემდეგ
jabłek – მრავლობითი რიცხვის dopełniacz „pięć“-ის შემდეგ

გსურთ შეამოწმოთ, როგორ გამოგდით ბრუნვები უფრო ფართო მასალაზე? დონის ტესტი ამას დაახლოებით მეოთხედ საათში გაჩვენებთ, საცდელ გაკვეთილზე კი ლექტორი გეტყვით, რომელი დაბოლოებების ვარჯიში ღირს პირველ რიგში.

ამ განყოფილებაში

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენი ბრუნვა აქვს პოლონურ ენას?

შვიდი: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik და wołacz. მრავლობით რიცხვში wołacz-ს ყოველთვის იგივე ფორმა აქვს, რაც mianownik-ს.

რომელი ბრუნვა ვისწავლო პირველად?

mianownik-ის შემდეგ ყველაზე სასარგებლოა biernik (mam, lubię, chcę), შემდეგ miejscownik (სად ვცხოვრობ, სად ვმუშაობ) და dopełniacz (უარყოფა, რაოდენობა). celownik და wołacz შეიძლება მოგვიანებისთვის დარჩეს.

პოლონელებიც უშვებენ შეცდომებს ბრუნვებში?

ძირითად ფორმებში იშვიათად, უფრო ხშირად – რთულ რიცხვით სახელებსა და იშვიათ სიტყვებში. უცხოელი, რომელიც დაბოლოებებს ურევს, ჩვეულებრივ გასაგებია, მაგრამ სწორი დაბოლოებები მნიშვნელოვანია გამოცდაზე და ოფიციალურ დოკუმენტებში.

როგორ დავიმახსოვრო ბრუნვის დაბოლოებები სწრაფად?

ისწავლეთ მთელი შესიტყვებები და არა ცალკეული სიტყვები: „do domu“, „w domu“, „z domu“. გაიმეორეთ ისინი ხმამაღლა თქვენი ცხოვრების შესახებ მოკლე წინადადებებში – ისეთ ფორმებს უფრო სწრაფად დაიმახსოვრებთ, რომლებსაც ნამდვილად იყენებთ.

გაიარეთ დონის ტესტი

დაახლოებით მეოთხედი საათი, რეგისტრაციის გარეშე. შედეგი მიახლოებითი დონეა – ზუსტს მასწავლებელი საცდელ გაკვეთილზე დაადგენს.

ტესტის დაწყება მოგვწერეთ WhatsApp-ზე