ცოდნის ცენტრი

სრული და უსრული ასპექტი – პრაქტიკული გზამკვლევი

მოკლედ

პოლონური ზმნების უმეტესობა ასპექტურ წყვილებს ქმნის: ერთი უსრული და ერთი სრული ზმნა. უსრული ასპექტი (robić, pisać, kupować) მოქმედებას აღწერს როგორც პროცესს, განმეორებად რამეს ან ჩვევას. სრული ასპექტი (zrobić, napisać, kupić) აღწერს დასრულებულ მოქმედებას შედეგით – ყველაზე ხშირად ერთჯერადს. სრულ ზმნებს აწმყო დრო არ აქვთ – მათი „აწმყოს“ ფორმა მომავალს ნიშნავს: napiszę ნიშნავს „მომავალში დავწერ“. Robić თუ zrobić? საცდელ გაკვეთილზე ამ არჩევანს თქვენსავე წინადადებებზე ივარჯიშებთ.

რა არის ასპექტი

ასპექტი გვიჩვენებს, როგორ ვუყურებთ მოქმედებას: გვაინტერესებს თვით პროცესი თუ მისი დასასრული და შედეგი. ინგლისურში მსგავსი განსხვავება ზოგჯერ ჩანს I was writing-სა და I wrote-ს შორის, მაგრამ პოლონურში ასპექტი ყველა დროსა და კილოს ეხება. ასპექტი თითქმის ყველა წინადადებაში ჩნდება, ამიტომ მისი ადრე ათვისება ღირს. ქართველისთვის ეს თემა ნაცნობია, რადგან ქართულიც ზმნისწინებით გამოხატავს დასრულებულ მოქმედებას.

Wczoraj czytałem książkę. – გარკვეული დროის განმავლობაში ვკითხულობდი, არ ჩანს, დავამთავრე თუ არა.
Wczoraj przeczytałem książkę. – დავამთავრე, დასასრული ვიცი.

Codziennie kupuję chleb. – ჩვევაა, მეორდება.
Kupię chleb po pracy. – ერთი მოქმედება მომავალში, შედეგით.

ზმნათა ყველაზე მნიშვნელოვანი წყვილები

ასპექტური წყვილები სამი გზით იქმნება: წინსართის დამატებით, ბოლოსართის შეცვლით ან – უფრო იშვიათად – სრულიად განსხვავებული ზმნით. ცხრილში წყვილებია, რომლებიც A2–B1 დონეზე ღირს იცოდეთ.

ასპექტური წყვილები – ყველაზე ხშირი ზმნები
უსრული	სრული	როგორ იქმნება
robić	zrobić	წინსართი
pisać	napisać	წინსართი
czytać	przeczytać	წინსართი
jeść / pić	zjeść / wypić	წინსართი
gotować	ugotować	წინსართი
płacić	zapłacić	წინსართი
dzwonić	zadzwonić	წინსართი
czekać	poczekać	წინსართი
pytać	zapytać	წინსართი
uczyć się	nauczyć się	წინსართი
kupować	kupić	ფუძის დაბოლოების შეცვლა
dawać	dać	ფუძის დაბოლოების შეცვლა
otwierać / zamykać	otworzyć / zamknąć	ფუძის დაბოლოების შეცვლა
wracać	wrócić	ფუძის დაბოლოების შეცვლა
zaczynać / kończyć	zacząć / skończyć	სხვადასხვა გზა
pomagać	pomóc	ფუძის დაბოლოების შეცვლა
wysyłać	wysłać	ფუძის დაბოლოების შეცვლა
brać	wziąć	სხვა ზმნა
mówić	powiedzieć	სხვა ზმნა
oglądać	obejrzeć	სხვა ზმნა
widzieć	zobaczyć	სხვა ზმნა

ყურადღება წინსართებზე: წინსართი ყოველთვის არ ქმნის წყვილს. Pisać – napisać წყვილია, მაგრამ przepisać (ხელახლა დაწერა), zapisać (ჩაწერა) ან podpisać (ხელის მოწერა) ახალი ზმნებია ახალი მნიშვნელობით – თითოეულს თავისი წყვილი აქვს: podpisywać – podpisać.

ასპექტი და დროები

უსრულ ზმნას სამი დრო აქვს, სრულს კი მხოლოდ ორი. ეს ამ გვერდის ყველაზე მნიშვნელოვანი ცხრილია.

უსრული და სრული ზმნის დროები
დრო	უსრული (pisać)	სრული (napisać)
აწმყო	piszę – ახლა ან რეგულარულად	– (არ არსებობს)
წარსული	pisałem / pisałam – პროცესი, გამეორება	napisałem / napisałam – შედეგი, დასასრული
მომავალი	będę pisać ან będę pisał / pisała – პროცესი მომავალში	napiszę – შედეგი მომავალში

ფორმების შექმნის დეტალებს იხილავთ გვერდებზე წარსული დრო და მომავალი დრო.

სიტყვები, რომლებიც ასპექტზე მიანიშნებს

წინადადებაში ზოგი სიტყვა ძალიან ხშირად ერთ ასპექტთან გამოიყენება. ეს წესი გამონაკლისების გარეშე არ არის, მაგრამ დასაწყისისთვის კარგი მინიშნებაა.

მინიშნებები წინადადებაში
უსრული – პროცესი, გამეორება	სრული – შედეგი, ერთხელ
codziennie, często, zwykle, zawsze, czasem	już, wreszcie, w końcu
długo, cały dzień, przez godzinę	nagle, od razu, natychmiast
co tydzień, każdego dnia	raz, jeden raz
właśnie (teraz), kiedy (= იმ დროს, როცა)	w ciągu godziny, do piątku (= გვიანაც არა უგვიანეს)

Przez godzinę pisałem e-mail do szefa. – პროცესი
W końcu napisałem e-mail do szefa. – შედეგი
Kiedy gotowałam obiad, zadzwonił telefon. – ფონი (უსრული) და ერთი მოვლენა (სრული)

ასპექტი ზმნების zaczynać, kończyć, musieć შემდეგ

zaczynać / zacząć, kończyć / skończyć, przestać-ის შემდეგ მხოლოდ უსრული ინფინიტივი დგას: Zaczynam pracować o ósmej. Skończyłem czytać. Przestań mówić!
musieć, chcieć, móc, trzeba-ს შემდეგ ასპექტს მნიშვნელობის მიხედვით ირჩევთ: Muszę codziennie brać leki (გამეორება) – Muszę wziąć lek przed snem (ერთხელ).
ერთი კონკრეტული რამის თხოვნაში ჩვეულებრივ სრული ზმნა დგას: Czy możesz zamknąć okno?

ასპექტი ბრძანებით კილოში

დადებით ბრძანებებში ერთი მოქმედებისთვის ჩვეულებრივ სრულ ასპექტს ვიყენებთ (Zamknij drzwi), მოწვევისა თუ წახალისებისთვის კი – უსრულს (Wchodź, siadaj!). აკრძალვებში უსრულ ასპექტს ვიყენებთ: Nie otwieraj okna! სრული ფორმა „nie“-თი გაფრთხილებაა: Nie zapomnij biletu! მეტ მაგალითს იხილავთ გვერდზე ბრძანებითი კილო.

ყველაზე ხშირი შეცდომები ასპექტის არჩევისას

„Będę napisać list“ – სრული ზმნა „będę“-სთან არ გამოიყენება. სწორია napiszę list ან będę pisać list.
„Codziennie zrobię zakupy“ იმის აღსაწერად, რასაც ჩვეულებრივ აკეთებთ – მუდმივ ჩვევას უსრული ასპექტით აღვწერთ: codziennie robię zakupy.
„Skończyłem przeczytać“ – სწორია skończyłem czytać.
„Teraz zrobię obiad“ მნიშვნელობით „ახლა ვამზადებ ლანჩს“ – სწორია teraz robię obiad. „Zrobię“ ნიშნავს „ცოტა ხანში გავაკეთებ“.
„Wczoraj zjadłem obiad przez godzinę“ – ხანგრძლივობას უსრული სჭირდება: wczoraj jadłem obiad przez godzinę.

ასპექტი თემაა, რომელიც მოწინავე კურსანტებსაც უქმნის სირთულეს – მათ შორის რუსულად ან უკრაინულად მოლაპარაკეებსაც. მათ ენებსაც აქვთ ასპექტი, მაგრამ ზმნათა წყვილები და მათი გამოყენება ყოველთვის არ ემთხვევა პოლონურს. ნახეთ, როგორ ამოწმებს ასპექტს B1 გამოცდის დავალებები.

შეამოწმეთ თავი: რომელი ასპექტი?

აირჩიეთ სწორი ასპექტი.

Wczoraj cały wieczór (oglądałem / obejrzałem) seriale.
Jutro (kupuję / kupię) bilet na pociąg.
Zwykle (wstaję / wstanę) o szóstej.
Czy już (pisałeś / napisałeś) ten raport?
Kiedy (jechałam / pojechałam) do pracy, zadzwoniła mama.
Proszę, (zamykaj / zamknij) drzwi, jest zimno.
Skończyłam (sprzątać / posprzątać) o dziesiątej.
Nie (zapominaj / zapomnij) o jutrzejszej lekcji!

პასუხები

oglądałem – მთელი საღამოს განმავლობაში გრძელდებოდა პროცესი
kupię – ერთი მოქმედება მომავალში (სასაუბრო მეტყველებაში შესაძლებელია „kupuję“-ც, როცა გადაწყვეტილი გეგმაა)
wstaję – ჩვევა
napisałeś – კითხვა შედეგზე („już“)
jechałam – ფონი სხვა მოვლენისთვის
zamknij – ერთი კონკრეტული თხოვნა
sprzątać – „skończyć“-ის შემდეგ მხოლოდ უსრული
zapomnij – გაფრთხილება

ასპექტს საუკეთესოდ საკუთარ წინადადებებზე სწავლობენ. ინდივიდუალურ გაკვეთილებზე ლექტორი გაჩვენებთ, რომელი ასპექტი აირჩიოთ თქვენი სამუშაოსა და ცხოვრების სიტუაციებში – საცდელ გაკვეთილზე კი შეამოწმებს, სად ცდებით ყველაზე ხშირად.

ხშირად დასმული კითხვები

როგორ შევამოწმო ლექსიკონში, ზმნა სრულია თუ არა?

ლექსიკონები ასპექტს აბრევიატურით აღნიშნავენ: „ndk“ (უსრული) ან „dk“ (სრული). კარგი ლექსიკონები წყვილის მეორე ზმნასაც გვაძლევენ, მაგალითად, „kupować ndk – kupić dk“.

ყველა ზმნას აქვს ასპექტური წყვილი?

არა. ზოგ ზმნას მხოლოდ უსრული ასპექტი აქვს, მაგალითად, „mieć“, „być“, „mieszkać“, „wiedzieć“. ნათელი დასასრულის გარეშე გრძელი მოქმედებებისთვის წყვილი ხშირად არ არსებობს.

პოლონურში არის დრო „Present Perfect“?

არა. პოლონურს ერთი წარსული დრო აქვს, განსხვავებას „I did“-სა და „I have done“-ს შორის კი ხშირად სწორედ სრული ასპექტი და სიტყვა „już“ გადმოსცემს: „Już zjadłem“.

რატომ არის „idę“ და „pójdę“ ასევე ასპექტური წყვილი?

„Iść“ უსრულია, „pójść“ კი – სრული. „Pójdę“ ნიშნავს „მომავალში გავემართები“, ამიტომ ვამბობთ „Jutro pójdę do lekarza“. მოძრაობის ზმნებს დამატებითი წყვილებიც აქვთ, მაგალითად, iść და chodzić.

შეამოწმეთ თქვენი დონე საცდელ გაკვეთილზე

50 წუთი მასწავლებელთან: დონის დიაგნოსტიკა და თქვენს მიზანზე მორგებული სასწავლო გეგმა.

საცდელი გაკვეთილის დაჯავშნა მოგვწერეთ WhatsApp-ზე