Всегда ли „proszę” превращает распоряжение в просьбу?

„Proszę” с инфинитивом – это стандартная, вежливая форма распоряжения („Proszę usiąść”). „Proszę” с повелительным наклонением („Proszę, usiądź”) – вежливая просьба к человеку, с которым вы на „ты”.

Почему говорят „chodź tutaj”, если речь об одном движении?

Это исключение: „chodź” и „chodźcie” на практике означают „przyjdź tutaj” или „идём вместе”. Форма „idź” означает скорее „уйди” или „иди туда”.

Как сказать „let's…” по-польски?

Используйте форму для „my”: „Chodźmy”, „Zróbmy przerwę”, „Zamówmy pizzę”. В разговорной речи часто слышно также „Może pójdziemy na kawę?”.

Повелительное наклонение в польском языке – как просить и отдавать распоряжения

Как образуется повелительное наклонение

Форма повелительного наклонения образуется от формы „oni” глагола. Этот рецепт работает для большинства глаголов:

Возьмите форму 3-го лица множественного числа: czytają, piszą, robią.
Отбросьте окончание -ą: czytaj-, pisz-, rob-.
Это уже форма для „ty”: czytaj, pisz, rób (в последней o меняется на ó).
Для „my” добавьте -my, для „wy” – -cie: czytajmy, czytajcie.

Если после отбрасывания окончания остаётся труднопроизносимая группа согласных, мы добавляем -ij или -yj: zamkną → zamknij, zapomną → zapomnij, odpoczną → odpocznij.

Таблица форм

Повелительное наклонение – самые частые глаголы
Инфинитив	oni	ty	my	wy
czytać	czytają	czytaj	czytajmy	czytajcie
pisać	piszą	pisz	piszmy	piszcie
robić	robią	rób	róbmy	róbcie
zrobić	zrobią	zrób	zróbmy	zróbcie
mówić	mówią	mów	mówmy	mówcie
pracować	pracują	pracuj	pracujmy	pracujcie
czekać	czekają	czekaj	czekajmy	czekajcie
pić	piją	pij	pijmy	pijcie
dzwonić	dzwonią	dzwoń	dzwońmy	dzwońcie
otworzyć	otworzą	otwórz	otwórzmy	otwórzcie
zamknąć	zamkną	zamknij	zamknijmy	zamknijcie
iść	idą	idź	idźmy	idźcie
przyjść	przyjdą	przyjdź	przyjdźmy	przyjdźcie
usiąść	usiądą	usiądź	usiądźmy	usiądźcie
pomóc	pomogą	pomóż	pomóżmy	pomóżcie

Неправильные формы

Несколько очень частых глаголов образуют повелительное наклонение иначе. Эти формы стоит знать наизусть:

Неправильное повелительное наклонение
Инфинитив	ty	wy	Пример
być	bądź	bądźcie	Bądź cierpliwy.
mieć	miej	miejcie	Miej oczy otwarte.
dać	daj	dajcie	Daj mi znać.
jeść	jedz	jedzcie	Jedz powoli.
wziąć	weź	weźcie	Weź parasol.
brać	bierz	bierzcie	Bierz, ile chcesz.
jechać	jedź	jedźcie	Jedź ostrożnie!
spać	śpij	śpijcie	Śpij spokojnie.
stać	stój	stójcie	Stój!
bać się	bój się	bójcie się	Nie bój się.
powiedzieć	powiedz	powiedzcie	Powiedz prawdę.
chodzić	chodź	chodźcie	Chodź tutaj! (= przyjdź)

Вежливые распоряжения: proszę, niech pan

Формы czytaj, zrób, idź предназначены для людей, с которыми вы на „ты”. К человеку, которому вы говорите „pan” или „pani”, вы используете другие конструкции:

Распоряжения на „ty” и на „pan / pani”
На „ty”	На „pan / pani” – proszę + инфинитив	На „pan / pani” – niech + 3-е лицо
Usiądź.	Proszę usiąść.	Niech pan usiądzie.
Poczekaj chwilę.	Proszę chwilę poczekać.	Niech pani chwilę poczeka.
Podpisz tutaj.	Proszę podpisać tutaj.	Niech pan podpisze tutaj.
Nie pal tutaj.	Proszę tu nie palić.	Niech pan tu nie pali.

Самая безопасная и самая частая – форма proszę + инфинитив: вы услышите её в учреждении, у врача и в магазине. Ещё вежливее звучит вопрос: Czy mógłby pan…? Czy może pani…?

Формы с niech служат также для выражения пожелания в отношении третьего лица: Niech on zadzwoni jutro. Niech dzieci się pobawią.

Инфинитив в инструкциях и на табличках

В инструкциях, формулярах и на общественных надписях распоряжение часто имеет форму одного инфинитива: Nie palić. Nie dotykać. Wypełnić drukowanymi literami. Zachować paragon. Это безличная форма – она не считается невежливой.

Вид в повелительном наклонении

Одно конкретное действие – обычно совершенный вид: Zamknij drzwi. Wyślij mi ten plik.
Приглашение, побуждение, понукание – часто несовершенный вид: Wchodź! Siadaj! Jedz, bo wystygnie!
Запрет – почти всегда несовершенный вид: Nie zamykaj drzwi. Nie mów nikomu.
Предостережение – „nie” с совершенным видом: Nie zgub biletu! Nie zapomnij kluczy!

Подробнее о разнице между zamykać и zamknąć вы прочтёте в руководстве по виду глагола.

Примеры из работы и повседневной жизни

Załóż kask i rękawice.
Uważaj, podłoga jest mokra!
Zadzwoń, jak dojedziesz.
Proszę pokazać dowód osobisty albo paszport.
Chodźmy na kawę po pracy.
Nie spieszcie się, mamy czas.
Niech pani weźmie numerek i poczeka na wezwanie.

Частые ошибки в распоряжениях

„Proszę pan usiąść” – правильно proszę usiąść или niech pan usiądzie.
„Nie zamknij okna” как запрет – правильно nie zamykaj okna.
„Robij”, „idzi” – правильно rób, idź.
„Bud' cierpliwy” (калька с русского или украинского будь) – правильно bądź cierpliwy.
„Nie boj się” – правильно nie bój się.
„Daj mnie” – правильно daj mi.
Распоряжение на „ты” незнакомому взрослому человеку (например, в учреждении) звучит невежливо – используйте форму с proszę.

Упражнение: отдайте распоряжение

Образуйте повелительное наклонение в указанном лице.

(otworzyć, ty) ______ okno, proszę.
(przyjść, wy) ______ jutro o dziewiątej.
(nie martwić się, ty) ______, wszystko będzie dobrze.
(iść, my) ______ już do domu.
(być, ty) ______ punktualny.
(usiąść – к пани, с „proszę”) ______.
(nie zapomnieć, ty) ______ o lekcji!
(wziąć, wy) ______ ze sobą dokumenty.

Ответы

Otwórz
Przyjdźcie
Nie martw się
Idźmy – в разговоре чаще слышно Chodźmy (от „chodzić”)
Bądź
Proszę usiąść
Nie zapomnij
Weźcie

Распоряжения и просьбы – это повседневность на работе, от склада до офиса. На индивидуальных уроках мы отрабатываем их в сценках из вашей работы, а задания с экзамена B1 покажут, как эту тему проверяет экзамен. Начните с пробного урока.

Повелительное наклонение – распоряжения, просьбы и запреты