pies eril olduğu halde neden „psi” değil de „psy”?

Erkek kişi biçimi yalnızca erkek insanlar için geçerlidir. Hayvanlar, eril olsalar bile erkek kişi dışı biçimleri alır: te psy, te koty, one były.

İki kadın ve bir erkekten oluşan bir grup için ne denir?

Bütün grubun erkek kişi biçimlerini alması için tek bir erkek yeter: „Oni byli w kinie”, „ci studenci”. „one”, „te”, „były” biçimleri yalnızca erkeksiz gruplar için kullanılır.

„rodzice” erkek kişi biçimi midir?

Evet. „Rodzice” anne ve babayı, yani içinde erkek bulunan bir grubu anlatır; bu yüzden şöyle deriz: „moi rodzice byli”, „ci rodzice”.

Lehçede çoğul – ekler, istisnalar ve alıştırmalar

Çoğulda iki cins

Tekilde Lehçenin üç cinsi vardır, çoğulda ise yalnızca iki. En önemli soru şudur: grupta bir erkek var mı? Varsa erkek kişi biçimlerini kullanırsın. Yoksa erkek kişi dışı biçimleri. Dikkat: osoba ya da dziecko gibi isimler, erkeklerden söz edilse bile kendi dil bilgisel cinslerini korur: te trzy osoby były. Bu konu isimlerin cinsi ve hâller ile bağlantılıdır, çünkü çoğulda biernik biçimi de bu ayrıma bağlıdır.

Erkek kişi ve erkek kişi dışı biçimler
	Erkek kişi	Erkek kişi dışı
kimler için	erkekler, karışık gruplar	kadınlar, çocuklar, hayvanlar, nesneler
kişi zamiri	oni	one
işaret zamiri	ci	te
sıfat	dobrzy, nowi, polscy	dobre, nowe, polskie
geçmiş zaman	byli, pracowali	były, pracowały
örnek	Ci młodzi lekarze byli zmęczeni.	Te młode lekarki były zmęczone.

Nesneler, hayvanlar ve kadınlar: -y, -i, -e, -a

Erkek kişi dışı isimlerin çoğul mianownik’te dört eki vardır. Bunu son ünsüz ve cins belirler.

Çoğul mianownik – erkek kişi dışı isimler
Ek	Ne zaman	Örnekler
-y	sert ünsüzden sonra eril ve dişil	stół – stoły, samochód – samochody, pies – psy, kobieta – kobiety, szkoła – szkoły
-i	k, g sonrasında eril ve dişil	bank – banki, ptak – ptaki, książka – książki, noga – nogi
-e	yumuşak ünsüzlerden ve c, cz, sz, rz, ż, l, j’den sonra	klucz – klucze, pokój – pokoje, hotel – hotele, koń – konie, ulica – ulice, noc – noce, twarz – twarze
-a	neredeyse bütün nötrler (istisnalar: dziecko – dzieci, oko – oczy, ucho – uszy)	okno – okna, krzesło – krzesła, mieszkanie – mieszkania, zdjęcie – zdjęcia, muzeum – muzea

-ść ile biten dişil isimler -i alır: wiadomość – wiadomości, kość – kości. -ę ile biten nötr isimlerin gövdesi genişler: imię – imiona, zwierzę – zwierzęta.

Erkekler: -i, -y, -e, -owie

Erkek kişi biçimi en zorudur, çünkü neredeyse her zaman gövdenin son ünsüzünü değiştirir. Bu değişimleri bilmeye değer, çünkü aynılarını sıfatlarda da göreceksin.

Çoğul mianownik – erkekler
Değişim	İsimler	Sıfatlar
t → ci	student – studenci, architekt – architekci	bogaty – bogaci
d → dzi	sąsiad – sąsiedzi, Szwed – Szwedzi	młody – młodzi
n → ni	Rumun – Rumuni, Gruzin – Gruzini	zadowolony – zadowoleni
r → rz	doktor – doktorzy, aktor – aktorzy	dobry – dobrzy
k → c	Polak – Polacy, mechanik – mechanicy, Turek – Turcy	wysoki – wysocy, polski – polscy
g → dz	kolega – koledzy, biolog – biolodzy	drogi – drodzy
ł → l	–	mały – mali, miły – mili
ch → si (ś)	Czech – Czesi	cichy – cisi
değişimsiz, -e	lekarz – lekarze, nauczyciel – nauczyciele	–
değişimsiz, -y	kierowca – kierowcy, sprzedawca – sprzedawcy	–
-owie	pan – panowie, syn – synowie, ojciec – ojcowie, profesor – profesorowie, uczeń – uczniowie	–

Dikkat: erkeklerden söz ederken erkek kişi dışı biçim kullanmak (örneğin „Polaki”, „te chłopy”) küçümseyici ya da hakaret gibi duyulur. Erkeklerden söz ederken her zaman erkek kişi biçimini kullan.

Çoğulda uyruk adları

Uyruk adları iş yerinde ve resmî dairede sık geçer ve çoğunun çoğulu düzensizdir.

Uyruklar – erkekler ve kadınlar
Erkek	Erkekler (ya da karışık grup)	Kadın	Kadınlar
Polak	Polacy	Polka	Polki
Ukrainiec	Ukraińcy	Ukrainka	Ukrainki
Rosjanin	Rosjanie	Rosjanka	Rosjanki
Gruzin	Gruzini	Gruzinka	Gruzinki
Turek	Turcy	Turczynka	Turczynki
Rumun	Rumuni	Rumunka	Rumunki
Nepalczyk	Nepalczycy	Nepalka	Nepalki
Hiszpan	Hiszpanie	Hiszpanka	Hiszpanki
Francuz	Francuzi	Francuzka	Francuzki
Niemiec	Niemcy	Niemka	Niemki

Düzensiz kelimeler

Çok sık kullanılan birkaç ismin çoğulu tekilinden tamamen farklıdır. Bunları ezberlemek gerekir.

Düzensiz çoğul
Tekil	Çoğul	Örnek
człowiek	ludzie	W sklepie było dużo ludzi.
dziecko	dzieci	Dzieci są w przedszkolu.
brat	bracia	Moi bracia mieszkają za granicą.
przyjaciel	przyjaciele	Przyjaciele przyszli na kolację.
rok	lata	Mieszkałem tam dwa lata.
tydzień	tygodnie	Kurs trwa trzy tygodnie.
dzień	dni	Wolne dni spędzam z rodziną.
oko / ucho (vücut parçası)	oczy / uszy	Bolą mnie oczy.
ręka	ręce	Umyj ręce przed jedzeniem.

Yalnızca çoğul olan kelimeler

Bazı isimler, tek bir şeyden söz ettiğimizde bile yalnızca çoğul olarak bulunur. Fiil ve sıfat o zaman çoğulda durur:

drzwi – Drzwi są zamknięte.
spodnie, okulary, nożyczki – Moje okulary są w torbie.
urodziny, imieniny, wakacje, ferie – Moje urodziny były wczoraj.
plecy, usta – Bolą mnie plecy.
bazı ülke ve dağ adları: Niemcy, Włochy, Węgry, Tatry – Tatry są piękne.

Diğer hâllerde çoğul

Mianownik ve dopełniacz dışında çoğul çok düzenlidir.

Hâllerde çoğul ekleri
Hâl	Ek	Örnek
Dopełniacz	-ów, -i / -y ya da eksiz	domów, nauczycieli, kobiet, okien
Celownik	-om	domom, kobietom, dzieciom
Biernik	erkekler dopełniacz gibi, geri kalanlar mianownik gibi	znam studentów / znam studentki
Narzędnik	-ami (seyrek -mi)	z kolegami, z ludźmi, z dziećmi
Miejscownik	-ach	w domach, o dzieciach

Çoğul dopełniacz’ı dopełniacz rehberinde, sayılarla kullanımı ise sayılar rehberinde ayrıntılı ele alıyoruz.

Çoğulda sık yapılan hatalar

„Studenty”, „Polaki”, „sąsiady” – doğrusu studenci, Polacy, sąsiedzi.
„Te panowie”, „moje koledzy” – doğrusu ci panowie, moi koledzy.
„Człowieki”, „dziecka” – doğrusu ludzie, dzieci.
„Drzwi jest otwarte” – doğrusu drzwi są otwarte.
„Moi rodzice były” – doğrusu moi rodzice byli.
„Kluczy są na stole” – doğrusu klucze są na stole („kluczy” dopełniacz’dır: nie mam kluczy).

Alıştırma: çoğula çevir

İfadenin tamamını çoğula çevir.

ten nowy student
ta polska książka
to duże okno
mój dobry kolega
ten mały pies
ten miły człowiek
ta wysoka Ukrainka
ten zadowolony klient

Cevaplar

ci nowi studenci
te polskie książki
te duże okna
moi dobrzy koledzy
te małe psy
ci mili ludzie
te wysokie Ukrainki
ci zadowoleni klienci

Erkek kişi biçimleri hızlı bir konuşmada kolayca karıştırılır. Bireysel derslerde lektör, işin ve ailen hakkındaki cümlelerde bunlara dikkat çeker. Deneme dersiyle başla – hangi biçimleri düzeltmeye değdiğini hemen duyarsın.

Lehçede çoğul – studenci mi, studenty mi? Ekler ve istisnalar