Neden „nie mam czasu” deniyor da „nie mam czas” denmiyor?

Çünkü olumsuzluktan sonra „mieć” fiili dopełniacz ister. Czas’ın dopełniacz’daki biçimi „czasu”dur, yani doğrusu: „Mam czas”, ama „Nie mam czasu”.

Eril bir ismin dopełniacz’da -a mı -u mu aldığını nasıl kontrol ederim?

En güvenilir yol sözlüktür – temel biçimden sonra dopełniacz biçimi verilir, örneğin „dom, -u”, „klucz, -a”. En iyisi, yeni kelimeleri baştan bu biçimle birlikte öğrenmektir.

„chcieć” fiilinden sonra dopełniacz kullanılır mı?

Genellikle „chcieć” sonrasında biernik gelir: „Chcę kawę”. Dopełniacz, bir şeyin belirli bir miktarı söz konusu olduğunda kullanılır: „Chcesz herbaty?” – iki biçim de doğrudur ve sık duyulur.

„dzieci” neden mianownik’te ve dopełniacz’da aynı görünüyor?

Bu düzensiz bir biçimdir: dziecko – dzieci – (yok) dzieci. „dni” ve „ludzie – ludzi” da benzer davranır; bunlar yalnızca tek harfle ayrılır.

Lehçede dopełniacz (tamlayan hâli) – kogo? czego? Ekler ve kullanım

Dopełniacz ne zaman kullanılır

Dopełniacz’ı altı tipik durumda kullanırız. Hepsini biliyorsan, çoğu cümlede eki doğru seçersin. Diğer hâlleri bütün hâllerin tablosunda karşılaştırabilirsin.

Olumsuzluk. Normalde biernik alan bir fiil, nie sonrasında dopełniacz ister: Mam brata → Nie mam brata. Lubię kawę → Nie lubię kawy. Widzę autobus → Nie widzę autobusu.
Yokluk. Nie ma chleba. Nie było go w domu. Nie będzie lekcji.
Miktar. dużo, mało, trochę, ile, kilka, wiele kelimelerinden sonra, beşten itibaren sayılardan sonra ve kap adlarından sonra: dużo pracy, trochę cukru, kilogram jabłek, butelka wody, pięć osób.
Aitlik ve tarif. Dom rodziców. Imię dziecka. Numer telefonu. Kierownik sklepu.
Dopełniacz isteyen fiiller. Szukam pracy. Potrzebuję pomocy. Słucham muzyki. Uczę się polskiego. Boję się psów. Używam słownika. Życzę ci zdrowia.
Tarih. Urodziłem się piątego maja. Egzamin jest szóstego grudnia.

Unutma: olumsuzluk yalnızca biernik’i değiştirir. Diğer hâllerde bir değişiklik olmaz: Pomagam bratu → Nie pomagam bratu (celownik), Interesuję się sportem → Nie interesuję się sportem (narzędnik).

Tekil ekler

Tekilde ek, cinse bağlıdır. En çok zorluğu eril isimler çıkarır, çünkü iki olası ekleri vardır: -a ve -u.

Tekil dopełniacz
Cins	Ek	Örnekler
eril – kişiler ve hayvanlar	-a	brat – brata, lekarz – lekarza, kot – kota, pies – psa
eril – nesneler	-a ya da -u	chleb – chleba, ser – sera, telefon – telefonu, dom – domu, samochód – samochodu
-a ile biten eril	-y / -i	kolega – kolegi, kierowca – kierowcy, mężczyzna – mężczyzny
dişil – sert ünsüzden sonra	-y	kobieta – kobiety, kawa – kawy, szkoła – szkoły
dişil – k, g, l, j ve yumuşak ünsüzlerden sonra	-i	matka – matki, Polska – Polski, noga – nogi, lekcja – lekcji, kuchnia – kuchni
dişil – c, cz, sz, rz, ż sonrasında	-y	praca – pracy, ulica – ulicy, róża – róży
ünsüzle biten dişil	-y / -i	noc – nocy, rzecz – rzeczy, miłość – miłości
nötr	-a	okno – okna, mleko – mleka, morze – morza, imię – imienia

Eril nesneler: -a mı, -u mu?

İstisnasız bir kural yoktur – sözlükler dopełniacz’ı ikinci biçim olarak verir ve yeni kelimeyle birlikte öğrenmeye değer. Yine de bazı ipuçları yardımcı olur:

-a genellikle aletler ve günlük eşyalar, ölçü birimleri, aylar ve Polonya şehirlerinin çoğu alır: klucza, noża, komputera, kilograma, litra, stycznia, listopada, Krakowa, Gdańska.
-u genellikle soyut isimler, maddeler, yerler ve yabancı kökenli birçok kelime alır: czasu, problemu, cukru, ryżu, sklepu, parku, hotelu, pokoju, teatru.
İstisnaları ezberlemek gerekir: chleba, sera (yiyecek olmalarına rağmen), Sopotu (şehir olmasına rağmen).

Çoğul ekler

Çoğul dopełniacz’ın üç ana kalıbı vardır: -ów eki, -i / -y eki ya da ek olmaması (sıfır ek).

Çoğul dopełniacz
Grup	Ek	Örnekler
sert ünsüzle biten eril	-ów	dom – domów, student – studentów, Polak – Polaków, syn – synów, kolega – kolegów
yumuşak ünsüz, l, j, cz, sz, rz ile biten eril	-i / -y	nauczyciel – nauczycieli, hotel – hoteli, gość – gości, lekarz – lekarzy, klucz – kluczy
-a ile biten dişil	sıfır	kobieta – kobiet, szkoła – szkół, matka – matek, książka – książek, ulica – ulic
ünsüzle, -ja ve -nia ile biten dişil	-y / -i	noc – nocy, rzecz – rzeczy, lekcja – lekcji, kuchnia – kuchni
nötr	sıfır	okno – okien, miasto – miast, jabłko – jabłek, mieszkanie – mieszkań, pytanie – pytań
-um ile biten nötr	-ów	muzeum – muzeów, liceum – liceów

Sıfır ekte gövdede çoğu zaman fazladan bir e belirir ya da ünlü değişir:

fazladan e: okno – okien, matka – matek, jabłko – jabłek, książka – książek
o → ó: szkoła – szkół, noga – nóg, głowa – głów, słowo – słów
ę → ą: ręka – rąk

Bilinmesi gereken düzensiz biçimler

Düzensiz çoğul dopełniacz
Tekil mianownik	Çoğul mianownik	Çoğul dopełniacz
człowiek	ludzie	ludzi
dziecko	dzieci	dzieci
przyjaciel	przyjaciele	przyjaciół
brat	bracia	braci
tydzień	tygodnie	tygodni
dzień	dni	dni
miesiąc	miesiące	miesięcy
rok	lata	lat

Dopełniacz’da sıfatlar ve zamirler

Sıfatların dopełniacz’da yalnızca üç eki vardır: -ego (eril ve nötr), -ej (dişil) ve -ych / -ich (çoğul).

Nie mam nowego telefonu. Szukam taniej kawiarni. Potrzebuję dobrych butów.
mój → mojego, moja → mojej, moje → mojego, çoğul → moich
ten → tego, ta → tej, to → tego, çoğul → tych
Kişi zamirleri: mnie, ciebie (cię), jego (go, niego), jej (niej), nas, was, ich (nich). Edattan sonra n- ile başlayan biçimler kullanılır: u niego, dla niej, bez nich.

Dopełniacz ile edatlar

En çok Lehçe edatı dopełniacz ile kullanılır. Tablodakiler günlük konuşmada en sık geçenlerdir.

Dopełniacz ile en sık edatlar
Edat	Anlam	Örnek
do	yön, amaç	Idę do lekarza. Jadę do Polski.
od	başlangıç, gönderen	Pracuję od poniedziałku. To list od mamy.
z / ze	nereden, neyden	Jestem z Ukrainy. Wracam z pracy. Stół z drewna.
bez	yokluk	Kawa bez cukru.
dla	alıcı, amaç	Prezent dla syna. Kurs dla dorosłych.
u	birinin yanında (yer)	Jestem u lekarza. Mieszkam u siostry.
obok, koło, blisko	yakınında	Apteka jest obok banku.
podczas, w czasie	süresince	Nie rozmawiaj podczas egzaminu.
według, zamiast, oprócz	göre, yerine, dışında	Zamiast kawy piję herbatę.

Dopełniacz’la en sık yapılan hatalar

„Nie mam samochód” – doğrusu nie mam samochodu.
„Nie pomagam brata” – doğrusu nie pomagam bratu: olumsuzluk celownik’i değiştirmez.
„Idę do sklep”, „do sklepa” – doğrusu do sklepu.
„Jestem z Ukraina” – doğrusu jestem z Ukrainy.
„Szukam pracę” – doğrusu szukam pracy; szukać her zaman dopełniacz ile kullanılır.
„Dużo ludziów”, „pięć książki” – doğrusu dużo ludzi, pięć książek.

Olumsuzluktan sonra dopełniacz, sınavdaki dil bilgisi görevlerinde sık karşına çıkar – B1’de bu görevlerin nasıl göründüğüne bak.

Kendini dene

Parantez içindeki kelimeyi dopełniacz’da yaz.

Nie piję ______ (mleko).
Idę do ______ (apteka).
Na stole jest butelka ______ (woda).
Szukam ______ (nowe mieszkanie).
W pracy mamy dużo ______ (problem – çoğul).
Na kursie jest dziesięć ______ (osoba).
Zostanę u ______ (przyjaciel) do niedzieli.
Nie znam tego ______ (pan).

Cevaplar

mleka
apteki
wody
nowego mieszkania
problemów
osób
przyjaciela
pana

Dopełniacz’ı biernik’le mi karıştırıyorsun? Bireysel derslerde iki hâli de konuşarak, kendi cümlelerin üzerinde çalışıyoruz. İlk adım, lektörün hataların nerede ortaya çıktığını kontrol ettiği deneme dersidir.

Dopełniacz (tamlayan hâli) – ikinci hâl (kogo? czego?)