Neden „mam psa” deniyor, ama „mam dom”?

Canlı eril isimlerin (insanlar ve hayvanlar) biernik’i dopełniacz gibidir, yani -a ekiyle yapılır. Eril nesnelerin biernik’i mianownik gibidir, bu yüzden „dom” değişmez.

Biernik ile dopełniacz karıştırılabilir mi?

Erkeklerde ve hayvanlarda tekilde ikisi aynı görünür (brata, kota), bu yüzden fark eril nesnelerde ve diğer cinslerde duyulur: „mam dom” – „nie mam domu”, „mam kawę” (biernik) – „nie mam kawy” (dopełniacz).

„tę” yerine „tą” demek hata mıdır?

Biernik’te doğru biçim „tę”dir (znam tę panią). „Tą” narzędnik’te doğrudur (rozmawiam z tą panią). Günlük konuşmada birçok Polonyalı biernik’te de „tą” der, ama yazıda bundan kaçınmak daha iyidir.

Hangi fiiller biernik ile kullanılır?

Edatsız nesne alan fiillerin çoğu: mieć, chcieć, lubić, kochać, znać, robić, kupować, jeść, pić, widzieć, słyszeć. İstisnalar arasında szukać ve potrzebować (dopełniacz) ile pomagać ve dziękować (celownik) vardır.

Lehçede biernik (belirtme hâli) – kogo? co? Ekler, edatlar, örnekler

Biernik ne zaman kullanılır

Biernik’i her şeyden önce nesne için kullanırız – gördüğümüz, sahip olduğumuz, satın aldığımız ya da yaptığımız şey için. Hâlleri yeni öğrenmeye başlıyorsan, biernik’i mianownik’ten hemen sonra öğrenmeye değer; diğer hâller arasındaki yerini tablolu özet gösterir.

Çoğu fiilden sonra: mieć, lubić, kochać, znać, widzieć, kupować, czytać, pisać, jeść, pić, robić, oglądać, zamawiać, odwiedzać: Znam tę panią. Zamawiam pizzę. Odwiedzam babcię.
„na” ile yön ve amaç: Idę na pocztę. Jadę na urlop. Czekam na autobus.
„w” sonrasında haftanın günleri: w poniedziałek, we wtorek, w środę, w sobotę.
Süre ve „ne kadar sonra”: Byłem w Polsce przez rok. Przyjadę na tydzień. Wrócę za godzinę.
Fiyat ve karşılık: Kupiłem to za sto złotych. Dziękuję za pomoc.
„grać w” sonrasında oyunlar ve sporlar: Gram w piłkę, w szachy, w tenisa.

Yardımcı sorular: kogo? co?

Soruyu fiilden sonra sor: Kogo widzisz? – Sąsiada. Co jesz? – Zupę. kogo? sorusu dopełniacz’daki ile aynıdır, co? ise mianownik’teki gibidir. „widzę” ile yapılan test işe yarar: kelimeyi widzę’den sonra koy, biernik biçimini duyarsın – widzę mamę, widzę brata, widzę dom.

Tekil ekler

Tekil biernik
Cins	Biernik	Örnekler
eril – kişiler	-a (dopełniacz gibi)	brat – brata, lekarz – lekarza, Marek – Marka, pan – pana
eril – hayvanlar	-a (dopełniacz gibi)	kot – kota, pies – psa, koń – konia
eril – nesneler	mianownik gibi	dom, samochód, telefon, chleb, bilet
-a ile biten eril	-ę	kolega – kolegę, kierowca – kierowcę, tata – tatę
-a ile biten dişil	-ę	mama – mamę, kawa – kawę, praca – pracę, Polska – Polskę
-i ile biten dişil	-ą	pani – panią, gospodyni – gospodynię (istisna)
ünsüzle biten dişil	mianownik gibi	noc, rzecz, miłość, wiadomość
nötr	mianownik gibi	okno, mleko, dziecko, imię, muzeum

İstisna: bazı eril nesnelerin biernik’i, sanki canlıymış gibi, dopełniacz gibi -a ekiyle yapılır. Bu özellikle danslar, oyunlar, para birimleri ve sigara için geçerlidir: tańczę walca, gram w tenisa, mam dolara, palę papierosa.

Çoğul ekler

Çoğulda kural basittir: erkeklerde biernik dopełniacz gibidir, diğer bütün isimlerde ise mianownik gibi.

Çoğul biernik
Grup	Biernik	Örnekler
erkekler (erkek kişi biçimi)	dopełniacz gibi	Znam tych studentów. Odwiedzam braci. Zapraszam kolegów.
hayvanlar, nesneler, kadınlar, çocuklar	mianownik gibi	Lubię koty. Kupuję jabłka. Znam te kobiety. Widzę dzieci.

Hayvanlara dikkat: tekilde widzę kota (dopełniacz gibi), ama çoğulda widzę koty (mianownik gibi), çünkü çoğuldaki „dopełniacz gibi” biçim yalnızca erkekler için geçerlidir.

Biernik’te sıfatlar ve zamirler

Biernik’te sıfat ve zamirler
	eril kişi / hayvan	eril nesne	dişil	nötr	çoğul – erkekler	çoğul – diğerleri
sıfat	nowego	nowy	nową	nowe	nowych	nowe
mój	mojego	mój	moją	moje	moich	moje
ten	tego	ten	tę	to	tych	te

ta zamirinin biernik’te biçimi tę’dir: Znam tę kobietę. Wezmę tę sukienkę. Biernik’te „tą” biçimi günlük konuşma diline aittir – sınavda ve yazıda tę kullan.

Biernik’te kişi zamirleri:

mnie, ciebie (cię), jego (go), ją, je, nas, was
ich – erkekler ve içinde erkek bulunan gruplar için: Znam twoich braci. Znam ich.
je – kadınlar, çocuklar, hayvanlar ve nesneler için: Masz klucze? – Tak, mam je.
Edattan sonra: na niego, za nią, przez nich, na nie.

Biernik ile edatlar

Biernik ile kullanılan edatların çoğu dokąd? (nereye?) sorusuna cevap verir ya da zamandan söz eder. Bazıları başka bir hâlle de kullanılır – o zaman anlam değişir.

Biernik ile edatlar
Edat	Anlam	Örnek
na	nereye? ne kadar süreliğine? ne için?	Idę na koncert. Wyjeżdżam na miesiąc. Czekam na odpowiedź.
w	haftanın günü, oyun	Spotkajmy się w piątek. Gramy w karty.
za	ne kadar sonra? kaça mal oluyor? ne için?	Pociąg odjeżdża za pięć minut. Płacę za bilet.
przez	bir yerden geçerek, ne kadar süre, aracılığıyla	Idę przez park. Rozmawiamy przez telefon.
o	prosić, pytać, dbać, martwić się fiillerinden sonra	Proszę o rachunek. Pytam o drogę. Martwię się o syna.
po	bir şeyi getirmek için	Idę po chleb. Jadę po dzieci do szkoły.
pod, nad, przed, za, między	bir yere doğru hareket	Kot wszedł pod łóżko. Jedziemy nad morze.

Karşılaştır: Jedziemy nad morze (biernik – nereye?), ama Jesteśmy nad morzem (narzędnik – nerede?). Idę na pocztę (biernik), ama Jestem na poczcie (miejscownik).

Örnek cümleler

Czy masz chwilę? Mam pytanie.
Codziennie czytam wiadomości po polsku.
Wynajmujemy małe mieszkanie blisko centrum.
Poproszę jedną kawę z mlekiem i ciastko.
Odwiedzam rodziców co niedzielę.
Zapraszam was na kolację w sobotę.
Muszę wypełnić wniosek do urzędu.

Biernik’le sık yapılan hatalar

„Mam brat”, „Lubię kawa” – doğrusu mam brata, lubię kawę.
„Znam pani Annę” – doğrusu znam panią Annę.
„Widzę studenci” – doğrusu widzę studentów.
„Czekam autobus” – doğrusu czekam na autobus; czekać „na” edatıyla kullanılır.
„Nie mam samochód” – olumsuzluktan sonra dopełniacz gerekir: nie mam samochodu.
Kadınlardan oluşan bir grup için „Widzę ich” – doğrusu widzę je.

Kısa alıştırma

Parantez içindeki kelimeyi biernik’te yaz.

Mam ______ (młodsza siostra).
Kupujemy ______ (nowy samochód).
Znasz ______ (ten lekarz)?
Lubię ______ (polska kuchnia).
Zapraszam ______ (moi przyjaciele) na urodziny.
Idę na ______ (stacja) po bilet.
Oglądamy ______ (zdjęcia) z wakacji.
Spotkamy się w ______ (środa).

Cevaplar

młodszą siostrę
nowy samochód – eril nesne, mianownik gibi biçim
tego lekarza
polską kuchnię
moich przyjaciół
stację
zdjęcia
środę

Biernik’i ve olumsuzluktan sonra dopełniacz’ı A1–A2 seviyesindeki her derste çalışıyoruz. Bireysel derslerde lektör konuşmandaki hataları anında yakalar – nereden başlamanın iyi olacağını kontrol ettiği deneme dersiyle başla.

Biernik (belirtme hâli) – dördüncü hâl (kogo? co?)