„kupiłem mamie prezent” yerine „kupiłem prezent dla mamy” diyebilir miyim?

Evet, iki cümle de doğrudur ve neredeyse aynı anlama gelir. „dla” ile dopełniacz, edatsız ise celownik kullanılır. „dać” ve „dawać” fiillerinden sonra ise celownik daha doğal durur: „Dałem mamie prezent”.

Neden „ten film mi się podoba” deniyor da „ja podobam ten film” denmiyor?

Bu kalıpta özne, beğenilen şeydir; kişi ise izlenimi alandır, bu yüzden celownik’te durur. „smakuje mi”, „chce mi się”, „jest mi przykro” cümleleri de aynı şekilde kurulur.

„mi” ne zaman, „mnie” ne zaman kullanılır?

„Mi”yi cümlenin ortasında, vurgusuz kullanırız: „Powiedz mi”. „Mnie” ise cümlenin başında, edattan sonra ya da vurgu için kullanılır: „Mnie to nie przeszkadza”.

Lehçede celownik (yönelme hâli) – komu? czemu? Ekler ve örnekler

Celownik ne zaman kullanılır

Celownik, eylemin kim için ya da kimin yararına gerçekleştiğini gösterir. Biernik ya da dopełniacz’dan daha seyrek kullanılan bir hâldir, ama konuşmada her gün gereklidir – örneğin dziękuję sözünde. Bütün hâllerle karşılaştırmayı hâl tablosunda bulabilirsin.

Bir şeyin ya da bilginin alıcısı – dać, dawać, kupić, pokazać, powiedzieć, wysłać, pożyczyć, przynieść, wytłumaczyć fiillerinden sonra: Kupiłem synowi rower. Pokaż mi zdjęcia. Wyślę panu e-mail.
Celownik ile kullanılan fiiller (komuś): pomagać, dziękować, wierzyć, ufać, przeszkadzać, odpowiadać, gratulować, współczuć: Dziękuję pani. Wierzę ci. Nie przeszkadzaj mu. Dikkat: aynı fiil başka bir anlamda edat alabilir – wierzyć komuś, ama wierzyć w coś; odpowiadać komuś, ama odpowiadać na pytanie.
Kimin neyi beğendiği ya da neyin tadını sevdiği: Ten film bardzo mi się podoba. Czy zupa ci smakuje?
İyi ya da kötü hissetme ve duyumlar – öznesiz cümlelerde: Jest mi zimno. Jest nam przykro. Chce mi się pić. Nudzi mi się. Dobrze mi tu.
Birinin işlerinin nasıl gittiğini sormak: Jak ci idzie nauka? Jak się wam mieszka w Polsce?

Yardımcı sorular: komu? czemu?

Kişileri komu? ile, nesneleri czemu? ile sorarız: Komu pomagasz? – Sąsiadce. Czemu się przyglądasz? – Temu obrazowi. Günlük konuşmada „czemu?” aynı zamanda „dlaczego?” (neden?) anlamına gelir – bu başka bir anlamdır, karıştırma.

Tekil ekler

Tekil celownik
Cins	Ek	Örnekler
eril (çoğunluk)	-owi	student – studentowi, lekarz – lekarzowi, Marek – Markowi, dom – domowi
eril – küçük bir istisna grubu	-u	brat – bratu, ojciec – ojcu, pan – panu, chłopiec – chłopcu, pies – psu, kot – kotu, Bóg – Bogu
-a ile biten eril	-e / -y (dişil gibi)	kolega – koledze, tata – tacie, mężczyzna – mężczyźnie, kierowca – kierowcy
dişil – sert ünsüzden sonra	-e (ünsüz değişimiyle)	mama – mamie, kobieta – kobiecie, siostra – siostrze, córka – córce
dişil – yumuşak ünsüz, l, j sonrasında	-i	Basia – Basi, ziemia – ziemi, lekcja – lekcji, pani – pani
dişil – c, cz, sz, rz, ż sonrasında	-y	praca – pracy, ulica – ulicy, burza – burzy
ünsüzle biten dişil	-y / -i	noc – nocy, rzecz – rzeczy, miłość – miłości
nötr	-u	dziecko – dziecku, okno – oknu, miasto – miastu, imię – imieniu

-e öncesinde ünsüz değişimleri

Dişil isimlerde (ve -a ile biten eril isimlerde) gövdenin sonundaki ünsüz -e öncesinde değişir. Aynı değişimleri miejscownik hâlinde de göreceksin, bu yüzden bir kez öğrenmeye değer:

Celownik’te ünsüz değişimleri
Değişim	Örnek
t → ci	kobieta – kobiecie, tata – tacie
d → dzi	woda – wodzie
r → rz	siostra – siostrze
k → c	Polska – Polsce, córka – córce
g → dz	noga – nodze, kolega – koledze
ł → l	szkoła – szkole
ch → sz	mucha – musze
st → ści	kapusta – kapuście
zn → źni	mężczyzna – mężczyźnie

Çoğul ekler

Çoğulda celownik çok basittir: bütün isimler -om eki alır.

studentom, kobietom, dzieciom, rodzicom, ludziom, przyjaciołom, pracownikom
Dziękujemy wszystkim kursantom. Pomagam sąsiadom. Kupiłam dzieciom lody.

Celownik’te sıfatlar ve zamirler

Celownik’te sıfat ve zamirler
	eril ve nötr	dişil	çoğul
sıfat	nowemu	nowej	nowym
mój	mojemu	mojej	moim
ten	temu	tej	tym
örnek	mojemu staremu koledze	tej miłej pani	naszym nowym sąsiadom

Kişi zamirlerinin celownik’te kısa ve uzun biçimi vardır (tam çekimi zamirler rehberinde bulabilirsin):

Celownik’te kişi zamirleri
Kişi	Kısa biçim	Uzun biçim	Edattan sonra
ja	mi	mnie	dzięki mnie
ty	ci	tobie	dzięki tobie
on, ono	mu	jemu	dzięki niemu
ona	–	jej	dzięki niej
my / wy	–	nam / wam	dzięki nam / wam
oni, one	–	im	dzięki nim

Kısa biçimi cümlenin ortasında, vurgusuz kullanırız (Daj mi chwilę), uzun biçimi ise cümlenin başında ya da bir şeyi vurgulamak istediğimizde (Mnie się to nie podoba, a tobie?).

Celownik ile edatlar

Celownik ile yalnızca birkaç edat kullanılır:

dzięki – Znalazłem pracę dzięki koledze.
przeciwko / przeciw – Nie mam nic przeciwko temu.
wbrew – Wyszedł wbrew radzie lekarza.
ku – esas olarak sabit kalıplarda: ku mojemu zdziwieniu.

Örnek cümleler

Co kupisz mamie na urodziny?
Lekarz wytłumaczył pacjentowi, jak brać leki.
Pożycz mi długopis, proszę.
Musimy odpowiedzieć klientowi do piątku.
Gratuluję ci zdanego egzaminu!
Dzieciom podoba się nowy park.
Szefowi nie smakowała kawa z automatu.

Celownik’le sık yapılan yanlışlar

„Pomagam mamę” – doğrusu pomagam mamie.
„Dziękuję pana” – doğrusu dziękuję panu. Dikkat: proszę pana kalıbında farklı bir biçim vardır – pana, „dziękuję” sonrasında ise panu.
„Bratowi”, „ojcowi” – doğrusu bratu, ojcu; bunlar -owi ekinin istisnalarıdır.
„Ja podoba się ten film” – doğrusu ten film mi się podoba. Özne filmdir, kişi ise celownik’te durur.
„Ja jest zimno”, „Mnie zimno jest” – doğrusu jest mi zimno.
„Daj mnie to” – doğrusu daj mi to; uzun biçim burada doğal duyulmaz.

Alıştırma: doğru biçimi yaz

Parantez içindeki kelimeyi celownik’te yaz.

Muszę zadzwonić i podziękować ______ (szef).
Kupiłam ______ (córka) nową sukienkę.
Czy możesz pomóc ______ (ja)?
Wysłałem ______ (kolega) zdjęcia z wycieczki.
Ta praca bardzo podoba się mojemu ______ (brat).
Nauczyciel tłumaczy ______ (student – çoğul) nowe słowa.
Jest ______ (my) bardzo miło.

Cevaplar

szefowi
córce
mi
koledze
bratu
studentom
nam

Celownik, sınavdan önce kısa bir tekrar için iyi bir konudur – B1’de hangi görevlerde karşına çıktığına bak. Öğretmenle çalışmayı tercih ediyorsan deneme dersiyle başla: hangi biçimlere hâkim olduğunu, hangileri üzerinde çalışmaya değdiğini görürsün.

Celownik (yönelme hâli) – üçüncü hâl (komu? czemu?)