Celownik – तीसरा कारक (komu? czemu?)
Celownik (संप्रदान कारक) komu? czemu? (किसे? किस चीज़ को?) प्रश्नों का उत्तर देता है और आमतौर पर पाने वाले को दर्शाता है – वह व्यक्ति जिसे हम कुछ देते हैं, कुछ कहते हैं या जिसकी किसी काम में मदद करते हैं: Daję mamie kwiaty, Pomagam koledze। इसे हम क्रियाओं dziękować, wierzyć, podobać się के बाद और अनुभूति बताने वाले वाक्यों में भी इस्तेमाल करते हैं: Jest mi zimno। पुल्लिंग संज्ञाओं में celownik का अंत आमतौर पर -owi होता है, स्त्रीलिंग में -e, -i या -y, नपुंसकलिंग में -u, और बहुवचन में सबमें -om। ट्रायल क्लास में आप इन रूपों का असली बातचीत में अभ्यास करेंगे।
Celownik कब इस्तेमाल होता है
Celownik दिखाता है कि क्रिया किसके लिए या किसके फ़ायदे में हो रही है। यह biernik (कर्म कारक) या dopełniacz (संबंध कारक) से कम इस्तेमाल होने वाला कारक है, पर बातचीत में रोज़ काम आता है – अकेले dziękuję (धन्यवाद) वाले वाक्यांश में ही सही। सभी कारकों से तुलना कारकों की तालिका में मिलेगी।
- चीज़ या सूचना पाने वाला – क्रियाओं dać, dawać, kupić, pokazać, powiedzieć, wysłać, pożyczyć, przynieść, wytłumaczyć के बाद: Kupiłem synowi rower. Pokaż mi zdjęcia. Wyślę panu e-mail.
- वे क्रियाएँ जो celownik (komuś – किसी को) के साथ आती हैं: pomagać, dziękować, wierzyć, ufać, przeszkadzać, odpowiadać, gratulować, współczuć: Dziękuję pani. Wierzę ci. Nie przeszkadzaj mu. ध्यान दीजिए: दूसरे अर्थ में यही क्रिया पूर्वसर्ग के साथ भी आ सकती है – wierzyć komuś (किसी पर विश्वास करना), लेकिन wierzyć w coś (किसी चीज़ में विश्वास रखना); odpowiadać komuś (किसी को जवाब देना), लेकिन odpowiadać na pytanie (प्रश्न का उत्तर देना)।
- किसे क्या पसंद आता है या कैसा स्वाद लगता है: Ten film bardzo mi się podoba. Czy zupa ci smakuje?
- हाल-चाल और अनुभूतियाँ – कर्ता के बिना वाक्यों में: Jest mi zimno. Jest nam przykro. Chce mi się pić. Nudzi mi się. Dobrze mi tu.
- यह पूछना कि किसी का काम कैसा चल रहा है: Jak ci idzie nauka? Jak się wam mieszka w Polsce?
सहायक प्रश्न: komu? czemu?
व्यक्तियों के बारे में हम komu? पूछते हैं, वस्तुओं के बारे में – czemu?: Komu pomagasz? – Sąsiadce. Czemu się przyglądasz? – Temu obrazowi. रोज़ की बोलचाल में „czemu?” का मतलब „dlaczego?” (क्यों?) भी होता है – यह अलग अर्थ है, इन्हें गड्डमड्ड मत कीजिए।
एकवचन में अंत
| लिंग | अंत | उदाहरण |
|---|---|---|
| पुल्लिंग (अधिकांश) | -owi | student – studentowi, lekarz – lekarzowi, Marek – Markowi, dom – domowi |
| पुल्लिंग – अपवादों का छोटा समूह | -u | brat – bratu, ojciec – ojcu, pan – panu, chłopiec – chłopcu, pies – psu, kot – kotu, Bóg – Bogu |
| -a पर ख़त्म होने वाले पुल्लिंग | -e / -y (स्त्रीलिंग की तरह) | kolega – koledze, tata – tacie, mężczyzna – mężczyźnie, kierowca – kierowcy |
| स्त्रीलिंग – कठोर व्यंजन के बाद | -e (व्यंजन के बदलाव के साथ) | mama – mamie, kobieta – kobiecie, siostra – siostrze, córka – córce |
| स्त्रीलिंग – नरम व्यंजन, l, j के बाद | -i | Basia – Basi, ziemia – ziemi, lekcja – lekcji, pani – pani |
| स्त्रीलिंग – c, cz, sz, rz, ż के बाद | -y | praca – pracy, ulica – ulicy, burza – burzy |
| व्यंजन पर ख़त्म होने वाले स्त्रीलिंग | -y / -i | noc – nocy, rzecz – rzeczy, miłość – miłości |
| नपुंसकलिंग | -u | dziecko – dziecku, okno – oknu, miasto – miastu, imię – imieniu |
-e से पहले व्यंजनों का बदलाव
स्त्रीलिंग संज्ञाओं (और -a वाली पुल्लिंग संज्ञाओं) में तने का अंतिम व्यंजन -e से पहले बदल जाता है। यही बदलाव आप miejscownik (अधिकरण कारक) में भी देखेंगे, इसलिए इन्हें एक बार सीख लेना ठीक रहता है:
| बदलाव | उदाहरण |
|---|---|
| t → ci | kobieta – kobiecie, tata – tacie |
| d → dzi | woda – wodzie |
| r → rz | siostra – siostrze |
| k → c | Polska – Polsce, córka – córce |
| g → dz | noga – nodze, kolega – koledze |
| ł → l | szkoła – szkole |
| ch → sz | mucha – musze |
| st → ści | kapusta – kapuście |
| zn → źni | mężczyzna – mężczyźnie |
बहुवचन में अंत
बहुवचन में celownik बहुत सरल है: सभी संज्ञाओं का अंत -om होता है।
- studentom, kobietom, dzieciom, rodzicom, ludziom, przyjaciołom, pracownikom
- Dziękujemy wszystkim kursantom. Pomagam sąsiadom. Kupiłam dzieciom lody.
Celownik में विशेषण और सर्वनाम
| पुल्लिंग और नपुंसकलिंग | स्त्रीलिंग | बहुवचन | |
|---|---|---|---|
| विशेषण | nowemu | nowej | nowym |
| mój | mojemu | mojej | moim |
| ten | temu | tej | tym |
| उदाहरण | mojemu staremu koledze | tej miłej pani | naszym nowym sąsiadom |
पुरुषवाचक (व्यक्तिवाचक) सर्वनामों के celownik में छोटा और लंबा रूप होता है (पूरा रूप-परिवर्तन सर्वनामों की गाइड में मिलेगा):
| पुरुष (व्यक्ति) | छोटा रूप | लंबा रूप | पूर्वसर्ग के बाद |
|---|---|---|---|
| ja (मैं) | mi | mnie | dzięki mnie |
| ty (तुम) | ci | tobie | dzięki tobie |
| on, ono (वह) | mu | jemu | dzięki niemu |
| ona (वह – स्त्री) | – | jej | dzięki niej |
| my / wy (हम / तुम सब) | – | nam / wam | dzięki nam / wam |
| oni, one (वे) | – | im | dzięki nim |
छोटा रूप वाक्य के बीच में बिना ज़ोर के इस्तेमाल होता है (Daj mi chwilę), और लंबा रूप – वाक्य की शुरुआत में या जब हम किसी बात पर ज़ोर देना चाहें (Mnie się to nie podoba, a tobie?)।
Celownik के साथ पूर्वसर्ग
Celownik के साथ केवल कुछ ही पूर्वसर्ग आते हैं:
- dzięki (की बदौलत) – Znalazłem pracę dzięki koledze.
- przeciwko / przeciw (के ख़िलाफ़) – Nie mam nic przeciwko temu.
- wbrew (के बावजूद, के विरुद्ध) – Wyszedł wbrew radzie lekarza.
- ku (की ओर) – मुख्य रूप से स्थायी वाक्यांशों में: ku mojemu zdziwieniu।
उदाहरण वाक्य
Co kupisz mamie na urodziny?
Lekarz wytłumaczył pacjentowi, jak brać leki.
Pożycz mi długopis, proszę.
Musimy odpowiedzieć klientowi do piątku.
Gratuluję ci zdanego egzaminu!
Dzieciom podoba się nowy park.
Szefowi nie smakowała kawa z automatu.
celownik के साथ आम भूलें
- „Pomagam mamę” – सही है pomagam mamie।
- „Dziękuję pana” – सही है dziękuję panu। ध्यान दीजिए: वाक्यांश proszę pana में रूप अलग है – pana, जबकि „dziękuję” के बाद – panu।
- „Bratowi”, „ojcowi” – सही है bratu, ojcu; ये अंत -owi के अपवाद हैं।
- „Ja podoba się ten film” – सही है ten film mi się podoba। यहाँ कर्ता फ़िल्म है, और व्यक्ति celownik में आता है।
- „Ja jest zimno”, „Mnie zimno jest” – सही है jest mi zimno।
- „Daj mnie to” – सही है daj mi to; यहाँ लंबा रूप अस्वाभाविक लगता है।
अभ्यास: सही रूप भरें
कोष्ठक वाले शब्द को celownik में लिखिए।
- Muszę zadzwonić i podziękować ______ (szef).
- Kupiłam ______ (córka) nową sukienkę.
- Czy możesz pomóc ______ (ja)?
- Wysłałem ______ (kolega) zdjęcia z wycieczki.
- Ta praca bardzo podoba się mojemu ______ (brat).
- Nauczyciel tłumaczy ______ (student – बहुवचन) nowe słowa.
- Jest ______ (my) bardzo miło.
उत्तर
- szefowi
- córce
- mi
- koledze
- bratu
- studentom
- nam
Celownik परीक्षा से पहले छोटी दोहराई के लिए अच्छा विषय है – देखें कि B1 में यह किन कार्यों में आता है। अगर आप शिक्षक के साथ अभ्यास करना पसंद करते हैं, तो ट्रायल क्लास से शुरू करें: आप देखेंगे कि कौन-से रूप आपको आते हैं और किन पर काम करना चाहिए।
अक्सर पूछे जाने वाले सवाल
क्या मैं „kupiłem mamie prezent” की जगह „kupiłem prezent dla mamy” कह सकता हूँ?
हाँ, दोनों वाक्य सही हैं और उनका अर्थ लगभग एक ही है। „dla” के साथ dopełniacz आता है, पूर्वसर्ग के बिना – celownik। फिर भी „dać” और „dawać” के बाद celownik ज़्यादा स्वाभाविक है: „Dałem mamie prezent”।
„Ten film mi się podoba” क्यों कहा जाता है, „ja podobam ten film” क्यों नहीं?
इस वाक्यांश में कर्ता वह चीज़ है जो पसंद आ रही है, और व्यक्ति उस एहसास का पाने वाला है, इसलिए वह celownik में आता है। इसी तरह „smakuje mi”, „chce mi się”, „jest mi przykro” जैसे वाक्य बनते हैं।
„Mi” कब इस्तेमाल करें और „mnie” कब?
„Mi” वाक्य के बीच में, बिना ज़ोर के रखा जाता है: „Powiedz mi”। „Mnie” – वाक्य की शुरुआत में, पूर्वसर्ग के बाद या ज़ोर देने के लिए: „Mnie to nie przeszkadza”।
शिक्षक के साथ 50 मिनट: लेवल की जाँच और आपके लक्ष्य के हिसाब से पढ़ाई का प्लान।