Dopełniacz – दूसरा कारक (kogo? czego?)
Dopełniacz (संबंध कारक) kogo? czego? (किसका? किस चीज़ का?) प्रश्नों का उत्तर देता है और पोलिश के सबसे ज़्यादा इस्तेमाल होने वाले कारकों में से एक है। हम इसे निषेध के बाद (nie mam czasu), मात्रा बताने में (butelka wody), संबंध बताने में (samochód taty) और कई पूर्वसर्गों के बाद इस्तेमाल करते हैं: do, od, z, bez, dla, u। पुल्लिंग संज्ञाओं में dopełniacz का अंत -a या -u होता है, स्त्रीलिंग में -y या -i, और नपुंसकलिंग में -a। „-a” और „-u” में उलझ जाते हैं? ट्रायल क्लास में हम दिखाएँगे कि इसे कैसे सुलझाएँ।
Dopełniacz कब इस्तेमाल होता है
Dopełniacz छह आम स्थितियों में इस्तेमाल होता है। इन सबको जान लेंगे, तो ज़्यादातर वाक्यों में सही अंत चुन पाएँगे। बाक़ी कारकों की तुलना आप सभी कारकों की तालिका में कर सकते हैं।
- निषेध। जो क्रिया आमतौर पर biernik (कर्म कारक) के साथ आती है, वह nie के बाद dopełniacz माँगती है: Mam brata → Nie mam brata. Lubię kawę → Nie lubię kawy. Widzę autobus → Nie widzę autobusu.
- अभाव। Nie ma chleba. Nie było go w domu. Nie będzie lekcji.
- मात्रा। dużo, mało, trochę, ile, kilka, wiele जैसे शब्दों के बाद, पाँच से ऊपर की संख्याओं के बाद और पैकिंग के नामों के बाद: dużo pracy, trochę cukru, kilogram jabłek, butelka wody, pięć osób।
- संबंध और वर्णन। Dom rodziców. Imię dziecka. Numer telefonu. Kierownik sklepu.
- dopełniacz वाली क्रियाएँ। Szukam pracy. Potrzebuję pomocy. Słucham muzyki. Uczę się polskiego. Boję się psów. Używam słownika. Życzę ci zdrowia.
- तारीख़। Urodziłem się piątego maja. Egzamin jest szóstego grudnia.
याद रखिए: निषेध केवल biernik को बदलता है। बाक़ी कारक वैसे ही रहते हैं: Pomagam bratu → Nie pomagam bratu (celownik – संप्रदान कारक), Interesuję się sportem → Nie interesuję się sportem (narzędnik – करण कारक)।
एकवचन में अंत
एकवचन में अंत लिंग पर निर्भर करता है। सबसे ज़्यादा मुश्किल पुल्लिंग संज्ञाओं में आती है, क्योंकि उनके दो संभव अंत होते हैं: -a और -u।
| लिंग | अंत | उदाहरण |
|---|---|---|
| पुल्लिंग – व्यक्ति और जानवर | -a | brat – brata, lekarz – lekarza, kot – kota, pies – psa |
| पुल्लिंग – वस्तुएँ | -a या -u | chleb – chleba, ser – sera, telefon – telefonu, dom – domu, samochód – samochodu |
| -a पर ख़त्म होने वाले पुल्लिंग | -y / -i | kolega – kolegi, kierowca – kierowcy, mężczyzna – mężczyzny |
| स्त्रीलिंग – कठोर व्यंजन के बाद | -y | kobieta – kobiety, kawa – kawy, szkoła – szkoły |
| स्त्रीलिंग – k, g, l, j और नरम व्यंजनों के बाद | -i | matka – matki, Polska – Polski, noga – nogi, lekcja – lekcji, kuchnia – kuchni |
| स्त्रीलिंग – c, cz, sz, rz, ż के बाद | -y | praca – pracy, ulica – ulicy, róża – róży |
| व्यंजन पर ख़त्म होने वाले स्त्रीलिंग | -y / -i | noc – nocy, rzecz – rzeczy, miłość – miłości |
| नपुंसकलिंग | -a | okno – okna, mleko – mleka, morze – morza, imię – imienia |
पुल्लिंग वस्तुएँ: -a या -u?
बिना अपवाद वाला कोई नियम नहीं है – शब्दकोश dopełniacz को दूसरे रूप के तौर पर देते हैं, और इसे नए शब्द के साथ ही सीखना अच्छा रहता है। फिर भी कुछ संकेत मदद करते हैं:
- -a आमतौर पर औज़ारों और रोज़मर्रा की चीज़ों, मापों, महीनों और ज़्यादातर पोलिश शहरों में लगता है: klucza, noża, komputera, kilograma, litra, stycznia, listopada, Krakowa, Gdańska।
- -u आमतौर पर अमूर्त संज्ञाओं, पदार्थों, स्थानों और विदेशी मूल के कई शब्दों में लगता है: czasu, problemu, cukru, ryżu, sklepu, parku, hotelu, pokoju, teatru।
- अपवाद याद रखने पड़ते हैं: chleba, sera (हालाँकि ये खाने की चीज़ें हैं), Sopotu (हालाँकि यह शहर है)।
बहुवचन में अंत
बहुवचन के dopełniacz के तीन मुख्य नमूने हैं: अंत -ów, अंत -i / -y, या कोई अंत नहीं (तथाकथित शून्य अंत)।
| समूह | अंत | उदाहरण |
|---|---|---|
| कठोर व्यंजन के बाद पुल्लिंग | -ów | dom – domów, student – studentów, Polak – Polaków, syn – synów, kolega – kolegów |
| नरम व्यंजन, l, j, cz, sz, rz के बाद पुल्लिंग | -i / -y | nauczyciel – nauczycieli, hotel – hoteli, gość – gości, lekarz – lekarzy, klucz – kluczy |
| -a पर ख़त्म होने वाले स्त्रीलिंग | शून्य | kobieta – kobiet, szkoła – szkół, matka – matek, książka – książek, ulica – ulic |
| व्यंजन तथा -ja और -nia पर ख़त्म होने वाले स्त्रीलिंग | -y / -i | noc – nocy, rzecz – rzeczy, lekcja – lekcji, kuchnia – kuchni |
| नपुंसकलिंग | शून्य | okno – okien, miasto – miast, jabłko – jabłek, mieszkanie – mieszkań, pytanie – pytań |
| -um पर ख़त्म होने वाले नपुंसकलिंग | -ów | muzeum – muzeów, liceum – liceów |
शून्य अंत के साथ शब्द के तने में अक्सर एक अतिरिक्त e आ जाता है या स्वर बदल जाता है:
- अतिरिक्त e: okno – okien, matka – matek, jabłko – jabłek, książka – książek
- o → ó: szkoła – szkół, noga – nóg, głowa – głów, słowo – słów
- ę → ą: ręka – rąk
अनियमित रूप, जिन्हें जानना ज़रूरी है
| Mianownik एकवचन | Mianownik बहुवचन | Dopełniacz बहुवचन |
|---|---|---|
| człowiek | ludzie | ludzi |
| dziecko | dzieci | dzieci |
| przyjaciel | przyjaciele | przyjaciół |
| brat | bracia | braci |
| tydzień | tygodnie | tygodni |
| dzień | dni | dni |
| miesiąc | miesiące | miesięcy |
| rok | lata | lat |
Dopełniacz में विशेषण और सर्वनाम
विशेषणों के dopełniacz में सिर्फ़ तीन अंत होते हैं: -ego (पुल्लिंग और नपुंसकलिंग), -ej (स्त्रीलिंग) और -ych / -ich (बहुवचन)।
- Nie mam nowego telefonu. Szukam taniej kawiarni. Potrzebuję dobrych butów.
- mój → mojego, moja → mojej, moje → mojego, बहुवचन → moich
- ten → tego, ta → tej, to → tego, बहुवचन → tych
- पुरुषवाचक (व्यक्तिवाचक) सर्वनाम: mnie, ciebie (cię), jego (go, niego), jej (niej), nas, was, ich (nich)। पूर्वसर्ग के बाद हम n- वाले रूप इस्तेमाल करते हैं: u niego, dla niej, bez nich।
Dopełniacz के साथ पूर्वसर्ग
पोलिश के सबसे ज़्यादा पूर्वसर्ग dopełniacz के साथ आते हैं। तालिका वाले पूर्वसर्ग रोज़मर्रा की बातचीत में सबसे आम हैं।
| पूर्वसर्ग | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| do | दिशा, लक्ष्य | Idę do lekarza. Jadę do Polski. |
| od | शुरुआत, भेजने वाला | Pracuję od poniedziałku. To list od mamy. |
| z / ze | कहाँ से, किस चीज़ से | Jestem z Ukrainy. Wracam z pracy. Stół z drewna. |
| bez | अभाव (के बिना) | Kawa bez cukru. |
| dla | पाने वाला, उद्देश्य (के लिए) | Prezent dla syna. Kurs dla dorosłych. |
| u | किसी के यहाँ (स्थान) | Jestem u lekarza. Mieszkam u siostry. |
| obok, koło, blisko | आस-पास | Apteka jest obok banku. |
| podczas, w czasie | के दौरान | Nie rozmawiaj podczas egzaminu. |
| według, zamiast, oprócz | के अनुसार, की जगह, के अलावा | Zamiast kawy piję herbatę. |
dopełniacz के साथ सबसे आम ग़लतियाँ
- „Nie mam samochód” – सही है nie mam samochodu।
- „Nie pomagam brata” – सही है nie pomagam bratu: निषेध celownik को नहीं बदलता।
- „Idę do sklep”, „do sklepa” – सही है do sklepu।
- „Jestem z Ukraina” – सही है jestem z Ukrainy।
- „Szukam pracę” – सही है szukam pracy; क्रिया szukać हमेशा dopełniacz के साथ आती है।
- „Dużo ludziów”, „pięć książki” – सही है dużo ludzi, pięć książek।
निषेध के बाद dopełniacz परीक्षा के व्याकरण-प्रश्नों में अक्सर आता है – देखें कि B1 में ऐसे प्रश्न कैसे दिखते हैं।
ख़ुद को परखें
कोष्ठक वाले शब्द को dopełniacz में लिखिए।
- Nie piję ______ (mleko).
- Idę do ______ (apteka).
- Na stole jest butelka ______ (woda).
- Szukam ______ (nowe mieszkanie).
- W pracy mamy dużo ______ (problem – बहुवचन).
- Na kursie jest dziesięć ______ (osoba).
- Zostanę u ______ (przyjaciel) do niedzieli.
- Nie znam tego ______ (pan).
उत्तर
- mleka
- apteki
- wody
- nowego mieszkania
- problemów
- osób
- przyjaciela
- pana
dopełniacz आपको biernik से उलझा देता है? व्यक्तिगत क्लासों में हम दोनों कारकों का अभ्यास बातचीत में, आपके अपने वाक्यों पर करते हैं। पहला कदम ट्रायल क्लास है, जिसमें शिक्षक देखेगा कि ग़लतियाँ कहाँ होती हैं।
अक्सर पूछे जाने वाले सवाल
„Nie mam czasu” क्यों कहा जाता है, „nie mam czas” क्यों नहीं?
क्योंकि निषेध के बाद क्रिया „mieć” (होना, पास होना) dopełniacz माँगती है। „Czas” का dopełniacz रूप „czasu” है, इसलिए सही है: „Mam czas”, लेकिन „Nie mam czasu”।
कैसे जाँचें कि पुल्लिंग संज्ञा के dopełniacz में -a लगेगा या -u?
सबसे पक्का तरीक़ा शब्दकोश है – मूल रूप के बाद dopełniacz का रूप दिया होता है, जैसे „dom, -u”, „klucz, -a”। सबसे अच्छा है कि नए शब्द इसी रूप के साथ सीखे जाएँ।
क्या „chcieć” (चाहना) के बाद dopełniacz आता है?
आमतौर पर „chcieć” के बाद biernik आता है: „Chcę kawę”। Dopełniacz तब इस्तेमाल होता है, जब किसी चीज़ की कुछ मात्रा की बात हो: „Chcesz herbaty?” – दोनों रूप सही हैं और अक्सर सुने जाते हैं।
„Dzieci” mianownik और dopełniacz में एक जैसा क्यों दिखता है?
यह अनियमित रूप है: dziecko – dzieci – (nie ma) dzieci। इसी तरह „dni” और „ludzie – ludzi” भी हैं, जिनमें बस एक अक्षर का फ़र्क़ होता है।
शिक्षक के साथ 50 मिनट: लेवल की जाँच और आपके लक्ष्य के हिसाब से पढ़ाई का प्लान।