هل يمكنني أن أقول „kupiłem prezent dla mamy” بدل „kupiłem mamie prezent”؟

نعم، الجملتان صحيحتان ومعناهما متقارب. مع „dla” يأتي dopełniacz، وبلا حرف جر يأتي celownik. لكن بعد „dać” و„dawać” يكون celownik أطبع: „Dałem mamie prezent”.

لماذا نقول „ten film mi się podoba” وليس „ja podobam ten film”؟

في هذا التعبير الفاعل هو الشيء الذي يعجب، والشخص هو متلقي الانطباع، فهو في celownik. وعلى النمط نفسه نبني الجمل „smakuje mi” و„chce mi się” و„jest mi przykro”.

متى أستعمل „mi” ومتى „mnie”؟

„Mi” نضعها في وسط الجملة بلا نبر: „Powiedz mi”. و„Mnie” – في أول الجملة أو بعد حرف جر أو للتأكيد: „Mnie to nie przeszkadza”.

حالة المتلقي (celownik) في البولندية – komu? czemu؟ النهايات والأمثلة

متى نستعمل celownik

يبيّن celownik لمن أو لمصلحة مَن يحدث الفعل. وهي حالة أقل شيوعًا من biernik (حالة المفعول به) أو dopełniacz (المضاف إليه)، لكنها ضرورية في الكلام كل يوم – ولو في عبارة dziękuję فقط. وتجد المقارنة بين كل الحالات في جدول الحالات. وفي العربية تقابلها في المعنى اللام الجارّة: «أعطيتُ لأمي».

متلقي الشيء أو المعلومة – بعد الأفعال dać, dawać, kupić, pokazać, powiedzieć, wysłać, pożyczyć, przynieść, wytłumaczyć: Kupiłem synowi rower. Pokaż mi zdjęcia. Wyślę panu e-mail.
أفعال تأتي مع celownik (komuś): pomagać, dziękować, wierzyć, ufać, przeszkadzać, odpowiadać, gratulować, współczuć: Dziękuję pani. Wierzę ci. Nie przeszkadzaj mu. تنبيه: بمعنى آخر قد يأخذ الفعل نفسه حرف جر – wierzyć komuś (يصدّق شخصًا)، لكن wierzyć w coś (يؤمن بشيء)؛ وodpowiadać komuś (يرد على شخص)، لكن odpowiadać na pytanie (يجيب عن سؤال).
ما يعجب شخصًا أو يستسيغه: Ten film bardzo mi się podoba. Czy zupa ci smakuje?
الإحساس والمشاعر – في جمل بلا فاعل: Jest mi zimno. Jest nam przykro. Chce mi się pić. Nudzi mi się. Dobrze mi tu.
الأسئلة عن حال أحدهم: Jak ci idzie nauka? Jak się wam mieszka w Polsce?

الأسئلة المساعدة: komu? czemu?

نسأل عن الأشخاص بـkomu? وعن الأشياء بـczemu?: Komu pomagasz? – Sąsiadce. Czemu się przyglądasz? – Temu obrazowi. وفي الكلام اليومي تعني „czemu?” أيضًا „dlaczego?” (لماذا؟) – وهو معنى آخر، فلا تخلط بينهما.

النهايات في المفرد

celownik المفرد
الجنس	النهاية	أمثلة
مذكر (الأغلب)	-owi	student – studentowi, lekarz – lekarzowi, Marek – Markowi, dom – domowi
مذكر – مجموعة قصيرة من الاستثناءات	-u	brat – bratu, ojciec – ojcu, pan – panu, chłopiec – chłopcu, pies – psu, kot – kotu, Bóg – Bogu
مذكر ينتهي بـ-a	-e / -y (كالمؤنث)	kolega – koledze, tata – tacie, mężczyzna – mężczyźnie, kierowca – kierowcy
مؤنث – بعد ساكن صلب	-e (مع تغيّر الساكن)	mama – mamie, kobieta – kobiecie, siostra – siostrze, córka – córce
مؤنث – بعد ساكن رخو أو l أو j	-i	Basia – Basi, ziemia – ziemi, lekcja – lekcji, pani – pani
مؤنث – بعد c و cz و sz و rz و ż	-y	praca – pracy, ulica – ulicy, burza – burzy
مؤنث ينتهي بحرف ساكن	-y / -i	noc – nocy, rzecz – rzeczy, miłość – miłości
محايد	-u	dziecko – dziecku, okno – oknu, miasto – miastu, imię – imieniu

تغيّر السواكن قبل -e

في الأسماء المؤنثة (والمذكرة التي تنتهي بـ-a) يتغير الحرف الساكن الأخير من الجذر قبل -e. وستجد التغيّرات نفسها في miejscownik (حالة المكان)، فيكفي أن تتعلمها مرة واحدة:

تبدّل السواكن في celownik
التغيّر	مثال
t ← ci	kobieta – kobiecie, tata – tacie
d ← dzi	woda – wodzie
r ← rz	siostra – siostrze
k ← c	Polska – Polsce, córka – córce
g ← dz	noga – nodze, kolega – koledze
ł ← l	szkoła – szkole
ch ← sz	mucha – musze
st ← ści	kapusta – kapuście
zn ← źni	mężczyzna – mężczyźnie

النهايات في الجمع

في الجمع يسهل celownik جدًا: كل الأسماء لها النهاية -om.

studentom, kobietom, dzieciom, rodzicom, ludziom, przyjaciołom, pracownikom
Dziękujemy wszystkim kursantom. Pomagam sąsiadom. Kupiłam dzieciom lody.

الصفات والضمائر في celownik

الصفة والضمائر في celownik
	مذكر ومحايد	مؤنث	الجمع
صفة	nowemu	nowej	nowym
mój	mojemu	mojej	moim
ten	temu	tej	tym
مثال	mojemu staremu koledze	tej miłej pani	naszym nowym sąsiadom

للضمائر الشخصية في celownik صيغة قصيرة وصيغة طويلة (وتجد التصريف الكامل في دليل الضمائر):

الضمائر الشخصية في celownik
الشخص	الصيغة القصيرة	الصيغة الطويلة	بعد حرف الجر
ja (أنا)	mi	mnie	dzięki mnie
ty (أنت)	ci	tobie	dzięki tobie
on, ono (هو)	mu	jemu	dzięki niemu
ona (هي)	–	jej	dzięki niej
my / wy (نحن / أنتم)	–	nam / wam	dzięki nam / wam
oni, one (هم)	–	im	dzięki nim

نستعمل الصيغة القصيرة في وسط الجملة بلا نبر (Daj mi chwilę)، والطويلة في أول الجملة أو عندما نريد التأكيد (Mnie się to nie podoba, a tobie?).

حروف الجر مع celownik

لا يأتي مع celownik إلا بضعة حروف جر:

dzięki (بفضل) – Znalazłem pracę dzięki koledze.
przeciwko / przeciw (ضد) – Nie mam nic przeciwko temu.
wbrew (خلافًا لـ) – Wyszedł wbrew radzie lekarza.
ku (نحو) – في تعابير ثابتة غالبًا: ku mojemu zdziwieniu.

جمل للتدريب

Co kupisz mamie na urodziny?
Lekarz wytłumaczył pacjentowi, jak brać leki.
Pożycz mi długopis, proszę.
Musimy odpowiedzieć klientowi do piątku.
Gratuluję ci zdanego egzaminu!
Dzieciom podoba się nowy park.
Szefowi nie smakowała kawa z automatu.

أخطاء متكررة مع celownik

„Pomagam mamę” – والصواب pomagam mamie.
„Dziękuję pana” – والصواب dziękuję panu. تنبيه: في عبارة proszę pana الصيغة مختلفة – pana، وبعد „dziękuję” – panu.
„Bratowi”، „ojcowi” – والصواب bratu، ojcu؛ فهما استثناءان من النهاية -owi.
„Ja podoba się ten film” – والصواب ten film mi się podoba. فالفاعل هو الفيلم، والشخص في celownik.
„Ja jest zimno”، „Mnie zimno jest” – والصواب jest mi zimno.
„Daj mnie to” – والصواب daj mi to؛ فالصيغة الطويلة تبدو هنا غير طبيعية.

تمرين: اكتب الصيغة الصحيحة

اكتب الكلمة التي بين القوسين في celownik.

Muszę zadzwonić i podziękować ______ (szef).
Kupiłam ______ (córka) nową sukienkę.
Czy możesz pomóc ______ (ja)?
Wysłałem ______ (kolega) zdjęcia z wycieczki.
Ta praca bardzo podoba się mojemu ______ (brat).
Nauczyciel tłumaczy ______ (student – الجمع) nowe słowa.
Jest ______ (my) bardzo miło.

الإجابات

szefowi
córce
mi
koledze
bratu
studentom
nam

celownik موضوع جيد لمراجعة قصيرة قبل الامتحان – اطّلع على المهام التي يظهر فيها في B1. وإن كنت تفضّل التمرّن مع المدرّس، فابدأ بدرس تجريبي: سترى الصيغ التي تتقنها وتلك التي تحتاج إلى عمل.

حالة المتلقي (celownik) – الحالة الثالثة (komu? czemu؟)