الضمائر في البولندية – mi أم mnie، swój أم mój؟ جداول وقواعد
الضمائر كلمات قصيرة تحل محل الاسم: ja, ty, on, mój, ten, kto, nikt. وفي البولندية تتصرف بالحالات، وللضمائر الشخصية غالبًا ثلاث صيغ: قصيرة (go, mu, mi) وطويلة (jego, jemu, mnie) وصيغة بعد حرف الجر (niego, niemu). وأهم القواعد: بعد حرف الجر نستعمل الصيغ التي تبدأ بـn- (do niego, z nią)، وحين يكون المالك هو فاعل الجملة نقول swój (On kocha swoją żonę). وسنتحقق في الدرس التجريبي هل تختار هذه الصيغ دون تفكير.
الضمائر الشخصية – التصريف الكامل
تغيّر الضمائر الشخصية صيغتها في كل حالة، وبعضها له عدة أوجه. وهذا الجدول من أكثر الملخصات استعمالًا – فارجع إليه كلما ساورك الشك. أما الحالات نفسها فنشرحها في ملخص الحالات.
| الحالة | ja (أنا) | ty (أنت) | on (هو) | ona (هي) | ono (محايد) |
|---|---|---|---|---|---|
| Mianownik | ja | ty | on | ona | ono |
| Dopełniacz | mnie | ciebie, cię | jego, go, niego | jej, niej | jego, go, niego |
| Celownik | mnie, mi | tobie, ci | jemu, mu, niemu | jej, niej | jemu, mu, niemu |
| Biernik | mnie | ciebie, cię | jego, go, niego | ją, nią | je, nie |
| Narzędnik | mną | tobą | nim | nią | nim |
| Miejscownik | mnie | tobie | nim | niej | nim |
| الحالة | my (نحن) | wy (أنتم) | oni (رجال، مجموعات مختلطة) | one (الباقي) |
|---|---|---|---|---|
| Mianownik | my | wy | oni | one |
| Dopełniacz | nas | was | ich, nich | ich, nich |
| Celownik | nam | wam | im, nim | im, nim |
| Biernik | nas | was | ich, nich | je, nie |
| Narzędnik | nami | wami | nimi | nimi |
| Miejscownik | nas | was | nich | nich |
الصيغة القصيرة والطويلة والصيغة بعد حرف الجر
اختيار الصيغة يتوقف على موضع الضمير في الجملة وعلى كونه منبورًا أو لا.
- الصيغة القصيرة (mi, ci, go, mu, cię) – في وسط الجملة بلا نبر: Daj mi to. Znam go. Powiem ci jutro.
- الصيغة الطويلة (mnie, tobie, jego, jemu, ciebie) – في أول الجملة، أو للتأكيد أو المقابلة: Jemu dam, a tobie nie. Ciebie nie pytam.
- الصيغة بعد حرف الجر (niego, niemu, nim, niej, nich) – دائمًا بعد حرف جر: Idę do niego. Myślę o niej. Rozmawiałem z nimi.
تنبيه: للضمير ty بعد حرف الجر الصيغة الطويلة: dla ciebie, do ciebie, o tobie، وليس „dla cię”. وللضمير ja بعد حرف الجر دائمًا الصيغة mnie أو mną: do mnie, ze mną.
pan و pani و państwo – ضمائر المجاملة
نخاطب البالغين الغرباء بـ„pan / pani / państwo” مع الفعل بصيغة الغائب (3): Czy pan mówi po angielsku? Czy państwo mają rezerwację?
| الحالة | pan | pani | państwo |
|---|---|---|---|
| Mianownik | pan | pani | państwo |
| Dopełniacz | pana | pani | państwa |
| Celownik | panu | pani | państwu |
| Biernik | pana | panią | państwa |
| Narzędnik | panem | panią | państwem |
| Miejscownik | panu | pani | państwu |
ضمائر الملكية: mój و twój و jego و jej
الضمائر mój, twój, nasz, wasz تتصرف مثل الصفات، أما jego, jej, ich فلا تتغير أبدًا.
- mój dom, moja praca, moje auto, moi rodzice
- z moim bratem, o mojej siostrze, dla moich dzieci
- jego dom, jego praca, z jego bratem, o jego siostrze – „jego” بلا تغيير
- jej syn, ich mieszkanie, w ich mieszkaniu – „jej” و„ich” بلا تغيير
swój أم mój؟ الضمير الانعكاسي
Swój يعني „الذي يخص فاعل هذه الجملة”. وفي الشخص الثالث (3) الفرق مهم جدًا، لأنه يغيّر المعنى:
Marek kocha swoją żonę. – يحب مارك زوجته هو.
Marek kocha jego żonę. – يحب مارك زوجة رجل آخر.
Anna jedzie swoim samochodem. – بسيارتها هي.
Anna jedzie jej samochodem. – بسيارة امرأة أخرى.
وفي الشخصين 1 و2 يمكن استعمال الصيغتين: Lubię mój pokój وLubię swój pokój صحيحتان. لكن „swój” لا يأتي في الفاعل: نقول Mój brat pracuje، وليس „Swój brat pracuje”.
أسماء الإشارة: ten و ta و to
| الحالة | مذكر | مؤنث | محايد | الجمع – الرجال | الجمع – الباقي |
|---|---|---|---|---|---|
| Mianownik | ten | ta | to | ci | te |
| Dopełniacz | tego | tej | tego | tych | tych |
| Celownik | temu | tej | temu | tym | tym |
| Biernik | tego / ten | tę | to | tych | te |
| Narzędnik | tym | tą | tym | tymi | tymi |
| Miejscownik | tym | tej | tym | tych | tych |
احفظ الزوج tę – tą: Znam tę panią (biernik)، Rozmawiam z tą panią (narzędnik). وعلى النمط نفسه يتصرف tamten: tamtego, tamtej, tamtą.
ضمائر الاستفهام والنفي
ضمائر الاستفهام kto وco تتصرف أيضًا:
- kto, kogo, komu, kogo, (z) kim, (o) kim – Z kim rozmawiasz? Komu to dałeś?
- co, czego, czemu, co, (z) czym, (o) czym – O czym myślisz? Czego szukasz?
وضمائر النفي nikt, nic, nigdy, nigdzie, żaden تتطلب في الجملة الكلمة nie – ففي البولندية النفي المزدوج إلزامي:
Nikt nie przyszedł. (وليس: „Nikt przyszedł”)
Nic nie rozumiem.
Nigdy nie byłem w Zakopanem.
Nie mam żadnych pytań.
się و siebie و sobie
الضمير الانعكاسي يبيّن أن الفعل يعود إلى من يقوم به. وله صيغة واحدة لكل الأشخاص:
- się – Myję się. Nazywam się Ali. Uczymy się polskiego.
- siebie – Jestem z siebie zadowolona. Zaprosili nas do siebie.
- sobie – Kupiłem sobie nowy telefon. Zrobię sobie przerwę. Mówi tylko o sobie.
- sobą – Weź ze sobą parasol.
أكثر الأخطاء شيوعًا مع الضمائر
- „Daj mnie”، „powiedz mnie” – والصواب daj mi، powiedz mi.
- „Z on”، „do jego”، „dla ją” – والصواب z nim، do niego، dla niej.
- „On kocha jego żonę” عن زوجته هو – والصواب kocha swoją żonę.
- „Nikt wie”، „nic mam” – والصواب nikt nie wie، nic nie mam.
- „Widzę ich” عن نساء أو أطفال – والصواب widzę je.
- „Z jegim bratem”، „w jejnym domu” – „jego” و„jej” لا تتصرفان، والذي يتصرف هو الاسم فقط: z jego bratem، w jej domu.
اختبر نفسك: اكتب الضمير
اكتب الصيغة الصحيحة للضمير.
- Czy możesz ______ (ja) pomóc?
- Idę do ______ (on) na urodziny.
- To jest Ewa. Znasz ______ (ona)?
- Rozmawialiśmy o ______ (ty).
- Tomek pojechał do pracy ______ (swój / jego) samochodem – własnym.
- Byłam wczoraj z ______ (oni) w kinie.
- ______ (nikt) nie ma w biurze.
- Proszę dać ______ (pan) ten formularz.
الإجابات
- mi
- niego
- ją
- tobie
- swoim
- nimi
- Nikogo – „nie ma” تتطلب dopełniacz (المضاف إليه)
- panu
تظهر الضمائر في كل جملة، فتُسمع أخطاؤها فورًا. وفي الحصص الفردية يساعدك المدرّس على ترسيخها في الحديث، ومهام امتحان B1 تُريك كيف يُختبر هذا الموضوع. ابدأ بدرس تجريبي.
الأسئلة الشائعة
متى أقول „go” ومتى „jego”؟
„Go” صيغة قصيرة بلا نبر في وسط الجملة: „Znam go”. و„Jego” نضعها في أول الجملة أو للتأكيد: „Jego znam, ale jej nie”. وبعد حرف الجر نستعمل „niego”: „do niego”.
هل يجب في البولندية أن أقول „ja” و„ty” و„on” قبل الفعل؟
عادةً لا، لأن نهاية الفعل تبيّن الشخص: „Mieszkam w Polsce”. ونضيف الضمير للتأكيد أو المقابلة: „Ja pracuję, a ty odpoczywasz”. وهذا قريب من العربية التي يُستغنى فيها كثيرًا عن الضمير المنفصل.
هل يمكن استعمال „swój” مع „ja” و„ty”؟
نعم، في الشخصين 1 و2 يتبادل „mój” و„swój” الموضع: „Zabierz swoje rzeczy” و„Zabierz twoje rzeczy”. وفي الشخص الثالث (3) يغيّر الاختيار المعنى، فيلزم هناك „swój” حين يكون المقصود ملكية الفاعل.
50 دقيقة مع المعلم: تشخيص المستوى وخطة تعلّم تناسب هدفك.