पोलिश में बहुवचन – studenci या studenty? अंत और अपवाद
पोलिश भाषा के बहुवचन में दो प्रकार हैं: पुरुष-व्यक्तिवाचक (męskoosobowy – पुरुष और ऐसे समूह जिनमें कम से कम एक पुरुष हो) और बाक़ी (niemęskoosobowy – बाक़ी सब कुछ: स्त्रियाँ, बच्चे, जानवर, वस्तुएँ)। वस्तुओं और स्त्रियों के mianownik (कर्ता कारक) में अंत -y, -i, -e या -a होते हैं (domy, banki, ulice, okna), और पुरुषों के – -i, -y, -e या -owie, अक्सर व्यंजन के बदलाव के साथ (studenci, Polacy, lekarze, panowie)। इसी बँटवारे पर विशेषणों, सर्वनामों और क्रियाओं के रूप भी निर्भर करते हैं: ci nowi studenci byli, लेकिन te nowe studentki były। ट्रायल क्लास में हम देखेंगे कि बातचीत में ये रूप आपको सहजता से आते हैं या नहीं।
बहुवचन में दो प्रकार
एकवचन में पोलिश में तीन लिंग हैं, और बहुवचन में केवल दो प्रकार। सबसे ज़रूरी प्रश्न है: क्या समूह में कोई पुरुष है? अगर हाँ – आप पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप इस्तेमाल करते हैं। अगर नहीं – बाक़ी रूप। ध्यान दीजिए: osoba या dziecko जैसी संज्ञाएँ अपना व्याकरणिक लिंग रखती हैं, भले ही बात पुरुषों की हो: te trzy osoby były। यह विषय संज्ञाओं के लिंग और कारकों से जुड़ा है, क्योंकि बहुवचन में इसी बँटवारे पर biernik (कर्म कारक) का रूप भी निर्भर करता है।
| पुरुष-व्यक्तिवाचक | बाक़ी | |
|---|---|---|
| किसके लिए | पुरुष, मिले-जुले समूह | स्त्रियाँ, बच्चे, जानवर, वस्तुएँ |
| व्यक्तिवाचक सर्वनाम | oni | one |
| संकेतवाचक सर्वनाम | ci | te |
| विशेषण | dobrzy, nowi, polscy | dobre, nowe, polskie |
| भूतकाल | byli, pracowali | były, pracowały |
| उदाहरण | Ci młodzi lekarze byli zmęczeni. | Te młode lekarki były zmęczone. |
वस्तुएँ, जानवर और स्त्रियाँ: -y, -i, -e, -a
बाक़ी (niemęskoosobowy) संज्ञाओं के बहुवचन के mianownik में चार अंत होते हैं। यह अंतिम व्यंजन और लिंग से तय होता है।
| अंत | कब | उदाहरण |
|---|---|---|
| -y | कठोर व्यंजन के बाद पुल्लिंग और स्त्रीलिंग | stół – stoły, samochód – samochody, pies – psy, kobieta – kobiety, szkoła – szkoły |
| -i | k, g के बाद पुल्लिंग और स्त्रीलिंग | bank – banki, ptak – ptaki, książka – książki, noga – nogi |
| -e | नरम व्यंजनों और c, cz, sz, rz, ż, l, j के बाद | klucz – klucze, pokój – pokoje, hotel – hotele, koń – konie, ulica – ulice, noc – noce, twarz – twarze |
| -a | लगभग सभी नपुंसकलिंग (अपवाद: dziecko – dzieci, oko – oczy, ucho – uszy) | okno – okna, krzesło – krzesła, mieszkanie – mieszkania, zdjęcie – zdjęcia, muzeum – muzea |
जिन स्त्रीलिंग संज्ञाओं का अंत -ść है, उनमें -i आता है: wiadomość – wiadomości, kość – kości। जिन नपुंसकलिंग संज्ञाओं का अंत -ę है, उनका तना बढ़ जाता है: imię – imiona, zwierzę – zwierzęta।
पुरुष: -i, -y, -e, -owie
पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप सबसे कठिन है, क्योंकि वह लगभग हमेशा तने का अंतिम व्यंजन बदल देता है। इन बदलावों को जानना अच्छा है, क्योंकि यही आप विशेषणों में भी देखेंगे।
| बदलाव | संज्ञाएँ | विशेषण |
|---|---|---|
| t → ci | student – studenci, architekt – architekci | bogaty – bogaci |
| d → dzi | sąsiad – sąsiedzi, Szwed – Szwedzi | młody – młodzi |
| n → ni | Rumun – Rumuni, Gruzin – Gruzini | zadowolony – zadowoleni |
| r → rz | doktor – doktorzy, aktor – aktorzy | dobry – dobrzy |
| k → c | Polak – Polacy, mechanik – mechanicy, Turek – Turcy | wysoki – wysocy, polski – polscy |
| g → dz | kolega – koledzy, biolog – biolodzy | drogi – drodzy |
| ł → l | – | mały – mali, miły – mili |
| ch → si (ś) | Czech – Czesi | cichy – cisi |
| बिना बदलाव, -e | lekarz – lekarze, nauczyciel – nauczyciele | – |
| बिना बदलाव, -y | kierowca – kierowcy, sprzedawca – sprzedawcy | – |
| -owie | pan – panowie, syn – synowie, ojciec – ojcowie, profesor – profesorowie, uczeń – uczniowie | – |
ध्यान दीजिए: पुरुषों के बारे में बाक़ी (niemęskoosobowy) रूप का इस्तेमाल (जैसे „Polaki”, „te chłopy”) अपमानजनक या अपशब्द जैसा लगता है। पुरुषों के बारे में बात करते समय हमेशा पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप इस्तेमाल कीजिए।
बहुवचन में राष्ट्रीयताएँ
राष्ट्रीयताओं के नाम काम पर और दफ़्तर में अक्सर आते हैं, और उनमें से कई का बहुवचन अनियमित है।
| पुरुष | पुरुष (या मिला-जुला समूह) | स्त्री | स्त्रियाँ |
|---|---|---|---|
| Polak | Polacy | Polka | Polki |
| Ukrainiec | Ukraińcy | Ukrainka | Ukrainki |
| Rosjanin | Rosjanie | Rosjanka | Rosjanki |
| Gruzin | Gruzini | Gruzinka | Gruzinki |
| Turek | Turcy | Turczynka | Turczynki |
| Rumun | Rumuni | Rumunka | Rumunki |
| Nepalczyk | Nepalczycy | Nepalka | Nepalki |
| Hiszpan | Hiszpanie | Hiszpanka | Hiszpanki |
| Francuz | Francuzi | Francuzka | Francuzki |
| Niemiec | Niemcy | Niemka | Niemki |
अनियमित शब्द
कुछ बहुत आम संज्ञाओं का बहुवचन एकवचन से बिल्कुल अलग होता है। इन्हें याद करना पड़ता है।
| एकवचन | बहुवचन | उदाहरण |
|---|---|---|
| człowiek | ludzie | W sklepie było dużo ludzi. |
| dziecko | dzieci | Dzieci są w przedszkolu. |
| brat | bracia | Moi bracia mieszkają za granicą. |
| przyjaciel | przyjaciele | Przyjaciele przyszli na kolację. |
| rok | lata | Mieszkałem tam dwa lata. |
| tydzień | tygodnie | Kurs trwa trzy tygodnie. |
| dzień | dni | Wolne dni spędzam z rodziną. |
| oko / ucho (शरीर का अंग) | oczy / uszy | Bolą mnie oczy. |
| ręka | ręce | Umyj ręce przed jedzeniem. |
केवल बहुवचन वाले शब्द
कुछ संज्ञाएँ केवल बहुवचन में होती हैं, तब भी जब हम एक ही चीज़ की बात करते हैं। तब क्रिया और विशेषण बहुवचन में आते हैं:
- drzwi (दरवाज़ा) – Drzwi są zamknięte.
- spodnie, okulary, nożyczki (पतलून, चश्मा, कैंची) – Moje okulary są w torbie.
- urodziny, imieniny, wakacje, ferie (जन्मदिन, नामकरण-दिवस, छुट्टियाँ, अवकाश) – Moje urodziny były wczoraj.
- plecy, usta (पीठ, होंठ-मुँह) – Bolą mnie plecy.
- कुछ देशों और पहाड़ों के नाम: Niemcy, Włochy, Węgry, Tatry – Tatry są piękne.
बाक़ी कारकों में बहुवचन
mianownik और dopełniacz (संबंध कारक) के अलावा बहुवचन बहुत नियमित है।
| कारक | अंत | उदाहरण |
|---|---|---|
| Dopełniacz | -ów, -i / -y या बिना अंत | domów, nauczycieli, kobiet, okien |
| Celownik (संप्रदान कारक) | -om | domom, kobietom, dzieciom |
| Biernik (कर्म कारक) | पुरुष dopełniacz जैसे, बाक़ी mianownik जैसे | znam studentów / znam studentki |
| Narzędnik (करण कारक) | -ami (कभी-कभी -mi) | z kolegami, z ludźmi, z dziećmi |
| Miejscownik (अधिकरण कारक) | -ach | w domach, o dzieciach |
बहुवचन के dopełniacz को हम dopełniacz की गाइड में विस्तार से समझाते हैं, और संख्याओं के साथ मेल – संख्यावाचकों की गाइड में।
बहुवचन में आम ग़लतियाँ
- „Studenty”, „Polaki”, „sąsiady” – सही है studenci, Polacy, sąsiedzi।
- „Te panowie”, „moje koledzy” – सही है ci panowie, moi koledzy।
- „Człowieki”, „dziecka” – सही है ludzie, dzieci।
- „Drzwi jest otwarte” – सही है drzwi są otwarte।
- „Moi rodzice były” – सही है moi rodzice byli।
- „Kluczy są na stole” – सही है klucze są na stole („kluczy” dopełniacz है: nie mam kluczy)।
अभ्यास: बहुवचन में बदलें
पूरे वाक्यांश को बहुवचन में बदलिए।
- ten nowy student
- ta polska książka
- to duże okno
- mój dobry kolega
- ten mały pies
- ten miły człowiek
- ta wysoka Ukrainka
- ten zadowolony klient
उत्तर
- ci nowi studenci
- te polskie książki
- te duże okna
- moi dobrzy koledzy
- te małe psy
- ci mili ludzie
- te wysokie Ukrainki
- ci zadowoleni klienci
तेज़ बातचीत में पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप आसानी से गड़बड़ा जाते हैं। व्यक्तिगत क्लासों में शिक्षक आपके काम और परिवार के बारे में वाक्यों में इन पर ध्यान दिलाता है। ट्रायल क्लास से शुरू करें – आप तुरंत सुनेंगे कि कौन-से रूप सुधारने चाहिए।
अक्सर पूछे जाने वाले सवाल
„Psy” क्यों, „psi” क्यों नहीं, जबकि pies पुल्लिंग है?
पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप केवल पुरुष लिंग के मनुष्यों के लिए है। जानवरों के रूप, पुल्लिंग होने पर भी, बाक़ी (niemęskoosobowy) प्रकार के होते हैं: te psy, te koty, one były।
दो स्त्रियों और एक पुरुष के समूह के बारे में कैसे बोलें?
पूरे समूह के लिए पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप चुनने के लिए एक पुरुष काफ़ी है: „Oni byli w kinie”, „ci studenci”। रूप „one”, „te”, „były” केवल बिना पुरुषों वाले समूहों के लिए इस्तेमाल होते हैं।
क्या „rodzice” पुरुष-व्यक्तिवाचक रूप है?
हाँ। „Rodzice” का मतलब माँ और पिता हैं, यानी पुरुष वाला समूह, इसलिए हम कहते हैं: „moi rodzice byli”, „ci rodzice”।
शिक्षक के साथ 50 मिनट: लेवल की जाँच और आपके लक्ष्य के हिसाब से पढ़ाई का प्लान।