Dlaczego „psy”, a nie „psi”, skoro pies jest rodzaju męskiego?

Forma męskoosobowa dotyczy tylko ludzi płci męskiej. Zwierzęta, nawet rodzaju męskiego, mają formy niemęskoosobowe: te psy, te koty, one były.

Jak powiedzieć o grupie: dwie kobiety i jeden mężczyzna?

Wystarczy jeden mężczyzna, żeby cała grupa miała formy męskoosobowe: „Oni byli w kinie”, „ci studenci”. Formy „one”, „te”, „były” stosujemy tylko do grup bez mężczyzn.

Czy „rodzice” to forma męskoosobowa?

Tak. „Rodzice” oznaczają matkę i ojca, czyli grupę z mężczyzną, więc mówimy: „moi rodzice byli”, „ci rodzice”.

Liczba mnoga w języku polskim – końcówki, wyjątki i ćwiczenia

Dwa rodzaje w liczbie mnogiej

W liczbie pojedynczej polski ma trzy rodzaje, a w liczbie mnogiej tylko dwa. Najważniejsze pytanie brzmi: czy w grupie jest mężczyzna? Jeśli tak – używasz form męskoosobowych. Jeśli nie – niemęskoosobowych. Uwaga: rzeczowniki takie jak osoba czy dziecko zachowują swój rodzaj gramatyczny, nawet gdy chodzi o mężczyzn: te trzy osoby były. Ten temat łączy się z rodzajami rzeczowników i z przypadkami, bo w liczbie mnogiej od tego podziału zależy też forma biernika.

Formy męskoosobowe i niemęskoosobowe
	Męskoosobowe	Niemęskoosobowe
kogo dotyczy	mężczyźni, grupy mieszane	kobiety, dzieci, zwierzęta, rzeczy
zaimek osobowy	oni	one
zaimek wskazujący	ci	te
przymiotnik	dobrzy, nowi, polscy	dobre, nowe, polskie
czas przeszły	byli, pracowali	były, pracowały
przykład	Ci młodzi lekarze byli zmęczeni.	Te młode lekarki były zmęczone.

Rzeczy, zwierzęta i kobiety: -y, -i, -e, -a

Rzeczowniki niemęskoosobowe mają w mianowniku liczby mnogiej cztery końcówki. Decyduje o nich ostatnia spółgłoska i rodzaj.

Mianownik liczby mnogiej – rzeczowniki niemęskoosobowe
Końcówka	Kiedy	Przykłady
-y	męskie i żeńskie po spółgłosce twardej	stół – stoły, samochód – samochody, pies – psy, kobieta – kobiety, szkoła – szkoły
-i	męskie i żeńskie po k, g	bank – banki, ptak – ptaki, książka – książki, noga – nogi
-e	po spółgłoskach miękkich i po c, cz, sz, rz, ż, l, j	klucz – klucze, pokój – pokoje, hotel – hotele, koń – konie, ulica – ulice, noc – noce, twarz – twarze
-a	prawie wszystkie nijakie (wyjątki: dziecko – dzieci, oko – oczy, ucho – uszy)	okno – okna, krzesło – krzesła, mieszkanie – mieszkania, zdjęcie – zdjęcia, muzeum – muzea

Rzeczowniki żeńskie zakończone na -ść mają -i: wiadomość – wiadomości, kość – kości. Rzeczowniki nijakie na -ę mają rozszerzony temat: imię – imiona, zwierzę – zwierzęta.

Mężczyźni: -i, -y, -e, -owie

Forma męskoosobowa jest najtrudniejsza, bo prawie zawsze zmienia ostatnią spółgłoskę tematu. Warto znać te wymiany, bo te same zobaczysz w przymiotnikach.

Mianownik liczby mnogiej – mężczyźni
Wymiana	Rzeczowniki	Przymiotniki
t → ci	student – studenci, architekt – architekci	bogaty – bogaci
d → dzi	sąsiad – sąsiedzi, Szwed – Szwedzi	młody – młodzi
n → ni	Rumun – Rumuni, Gruzin – Gruzini	zadowolony – zadowoleni
r → rz	doktor – doktorzy, aktor – aktorzy	dobry – dobrzy
k → c	Polak – Polacy, mechanik – mechanicy, Turek – Turcy	wysoki – wysocy, polski – polscy
g → dz	kolega – koledzy, biolog – biolodzy	drogi – drodzy
ł → l	–	mały – mali, miły – mili
ch → si (ś)	Czech – Czesi	cichy – cisi
bez zmiany, -e	lekarz – lekarze, nauczyciel – nauczyciele	–
bez zmiany, -y	kierowca – kierowcy, sprzedawca – sprzedawcy	–
-owie	pan – panowie, syn – synowie, ojciec – ojcowie, profesor – profesorowie, uczeń – uczniowie	–

Uwaga: forma niemęskoosobowa użyta o mężczyznach (np. „Polaki”, „te chłopy”) brzmi lekceważąco albo obraźliwie. Mówiąc o mężczyznach, zawsze używaj formy męskoosobowej.

Narodowości w liczbie mnogiej

Nazwy narodowości są częste w pracy i w urzędzie, a wiele z nich ma nieregularną liczbę mnogą.

Narodowości – mężczyźni i kobiety
Mężczyzna	Mężczyźni (lub grupa mieszana)	Kobieta	Kobiety
Polak	Polacy	Polka	Polki
Ukrainiec	Ukraińcy	Ukrainka	Ukrainki
Rosjanin	Rosjanie	Rosjanka	Rosjanki
Gruzin	Gruzini	Gruzinka	Gruzinki
Turek	Turcy	Turczynka	Turczynki
Rumun	Rumuni	Rumunka	Rumunki
Nepalczyk	Nepalczycy	Nepalka	Nepalki
Hiszpan	Hiszpanie	Hiszpanka	Hiszpanki
Francuz	Francuzi	Francuzka	Francuzki
Niemiec	Niemcy	Niemka	Niemki

Słowa nieregularne

Kilka bardzo częstych rzeczowników ma liczbę mnogą zupełnie inną niż pojedyncza. Trzeba je zapamiętać.

Nieregularna liczba mnoga
Liczba pojedyncza	Liczba mnoga	Przykład
człowiek	ludzie	W sklepie było dużo ludzi.
dziecko	dzieci	Dzieci są w przedszkolu.
brat	bracia	Moi bracia mieszkają za granicą.
przyjaciel	przyjaciele	Przyjaciele przyszli na kolację.
rok	lata	Mieszkałem tam dwa lata.
tydzień	tygodnie	Kurs trwa trzy tygodnie.
dzień	dni	Wolne dni spędzam z rodziną.
oko / ucho (część ciała)	oczy / uszy	Bolą mnie oczy.
ręka	ręce	Umyj ręce przed jedzeniem.

Słowa tylko w liczbie mnogiej

Niektóre rzeczowniki istnieją tylko w liczbie mnogiej, nawet gdy mówimy o jednej rzeczy. Czasownik i przymiotnik stoją wtedy w liczbie mnogiej:

drzwi – Drzwi są zamknięte.
spodnie, okulary, nożyczki – Moje okulary są w torbie.
urodziny, imieniny, wakacje, ferie – Moje urodziny były wczoraj.
plecy, usta – Bolą mnie plecy.
nazwy niektórych państw i gór: Niemcy, Włochy, Węgry, Tatry – Tatry są piękne.

Liczba mnoga w pozostałych przypadkach

Poza mianownikiem i dopełniaczem liczba mnoga jest bardzo regularna.

Końcówki liczby mnogiej w przypadkach
Przypadek	Końcówka	Przykład
Dopełniacz	-ów, -i / -y albo bez końcówki	domów, nauczycieli, kobiet, okien
Celownik	-om	domom, kobietom, dzieciom
Biernik	mężczyźni jak dopełniacz, reszta jak mianownik	znam studentów / znam studentki
Narzędnik	-ami (rzadko -mi)	z kolegami, z ludźmi, z dziećmi
Miejscownik	-ach	w domach, o dzieciach

Dopełniacz liczby mnogiej omawiamy dokładnie w poradniku o dopełniaczu, a połączenia z liczbami – w poradniku o liczebnikach.

Częste błędy w liczbie mnogiej

„Studenty”, „Polaki”, „sąsiady” – poprawnie studenci, Polacy, sąsiedzi.
„Te panowie”, „moje koledzy” – poprawnie ci panowie, moi koledzy.
„Człowieki”, „dziecka” – poprawnie ludzie, dzieci.
„Drzwi jest otwarte” – poprawnie drzwi są otwarte.
„Moi rodzice były” – poprawnie moi rodzice byli.
„Kluczy są na stole” – poprawnie klucze są na stole („kluczy” to dopełniacz: nie mam kluczy).

Ćwiczenie: zamień na liczbę mnogą

Zamień na liczbę mnogą całe wyrażenie.

ten nowy student
ta polska książka
to duże okno
mój dobry kolega
ten mały pies
ten miły człowiek
ta wysoka Ukrainka
ten zadowolony klient

Odpowiedzi

ci nowi studenci
te polskie książki
te duże okna
moi dobrzy koledzy
te małe psy
ci mili ludzie
te wysokie Ukrainki
ci zadowoleni klienci

Formy męskoosobowe łatwo pomylić w szybkiej rozmowie. Na lekcjach indywidualnych lektor zwraca na nie uwagę w zdaniach o Twojej pracy i rodzinie. Zacznij od lekcji próbnej – od razu usłyszysz, które formy warto poprawić.

Liczba mnoga po polsku – studenci czy studenty? Końcówki i wyjątki