Rodzaje rzeczowników – męski, żeński i nijaki

Po co znać rodzaj

Rodzaj decyduje o formie prawie każdego słowa, które łączy się z rzeczownikiem. Jeśli pomylisz rodzaj, pomylisz też przymiotnik, zaimek i czasownik.

Jak rozpoznać rodzaj po końcówce

Popatrz na ostatnią literę rzeczownika w mianowniku liczby pojedynczej (formie ze słownika). Ta reguła sprawdza się w większości przypadków.

Wyjątki, które trzeba znać

Reguła końcówek ma kilka ważnych grup wyjątków – na szczęście dotyczą głównie słów, które łatwo zapamiętać.

Męskie zakończone na -a

Rzeczowniki oznaczające mężczyzn są męskie, nawet jeśli kończą się na -a: mężczyzna, kolega, kierowca, tata, dentysta, turysta, artysta, poeta, sędzia, a także imiona takie jak Kuba czy Barnaba. Mówimy więc mój kolega, ten kierowca, nasz tata był.

Żeńskie zakończone na spółgłoskę

Część rzeczowników żeńskich kończy się na spółgłoskę, zwykle miękką albo na -c, -cz, -sz, -rz, -ść: noc, rzecz, twarz, sól, mysz, wieś, krew, jesień, dłoń, pieśń i wszystkie słowa na -ość. Mówimy ta noc, moja twarz, ta wieś była mała.

Spółgłoska miękka na końcu: męski czy żeński?

Uwaga na słowa na -ń, -ć, -ś, -l: bywają męskie albo żeńskie. Męskie są m.in. dzień, tydzień, koń, kamień, gość, liść, hotel, przyjaciel, żeńskie – jesień, dłoń, kość, sól. Tych słów trzeba uczyć się razem z zaimkiem ten / ta.

Słowa obce

Część słów z innych języków ma rodzaj „nietypowy”: album jest męski (choć kończy się na -um), a słowa nieodmienne na -i, -u, -e są zwykle nijakie: to kiwi, to menu, to alibi, to tabu.

Trzy podrodzaje rodzaju męskiego

Rodzaj męski dzieli się dodatkowo na trzy grupy. To ważne dla biernika i liczby mnogiej.

Rodzaj w liczbie mnogiej

W liczbie mnogiej trzy rodzaje zamieniają się w dwa: męskoosobowy (mężczyźni i grupy mieszane – oni, ci, byli) i niemęskoosobowy (wszystko inne – one, te, były). Porównaj: ci nowi pracownicy byli i te nowe biurka były. Rzeczowniki, które istnieją tylko w liczbie mnogiej (drzwi, spodnie, okulary), mają tylko ten drugi rodzaj: te drzwi były.

Zawody i nazwy osób – formy żeńskie

Wiele nazw zawodów ma osobną formę żeńską, zwykle z końcówką -ka albo -yni / -ini:

Przy niektórych tytułach i zawodach kobiet często używa się formy męskiej ze słowem pani: pani doktor, pani profesor, pani dyrektor. Słowo nie odmienia się wtedy przez przypadki: rozmawiałam z panią doktor. Używane są też formy żeńskie, np. dyrektorka.

Częste pomyłki w rodzaju

• „Moja kolega”, „ta kierowca” – poprawnie mój kolega, ten kierowca.
• „Ten noc”, „mój twarz” – poprawnie ta noc, moja twarz.
• „Ta muzeum” – poprawnie to muzeum.
• „Mieszkanie był duży” – poprawnie mieszkanie było duże.
• „Dziecko płakał” – poprawnie dziecko płakało; dziecko jest rodzaju nijakiego.
• Przenoszenie rodzaju z języka ojczystego – jeśli w Twoim języku słowo ma inny rodzaj, w polskim i tak obowiązuje polski: ten problem, ta lekcja, to zdjęcie.

Rodzaj to pierwszy krok do poprawnych końcówek przypadków. Chcesz sprawdzić, które tematy gramatyczne masz już opanowane? Test poziomujący pokaże to w kilkanaście minut.

Ćwiczenie: ten, ta czy to?

Wpisz ten, ta albo to.

1. ______ mieszkanie
2. ______ mężczyzna
3. ______ wiadomość
4. ______ tydzień
5. ______ centrum
6. ______ jesień
7. ______ zwierzę
8. ______ pani
9. ______ pokój
10. ______ sól

Odpowiedzi

1. to mieszkanie
2. ten mężczyzna
3. ta wiadomość
4. ten tydzień
5. to centrum
6. ta jesień
7. to zwierzę
8. ta pani
9. ten pokój
10. ta sól

Na lekcji próbnej lektor sprawdzi, czy rodzaje i końcówki przychodzą Ci już automatycznie, i podpowie, co ćwiczyć dalej.