İsimlerin cinsi – eril, dişil ve nötr
Tekil biçimi olan her Lehçe ismin bir cinsi vardır (Türkçede olmayan bir özellik): eril (ten dom), dişil (ta praca) ya da nötr (to okno). Cinsi çoğu zaman mianownik’teki sondan tanırsın: ünsüz – genellikle eril, -a – genellikle dişil, -o, -e, -ę, -um – nötr. Cins önemlidir, çünkü sıfatların (nowy, nowa, nowe), zamirlerin, geçmiş zamandaki fiilin (był, była, było) ekleri ve hâl çekimi ona bağlıdır. „ten” ile „ta” arasında mı kararsızsın? Bunu deneme dersinde çalışırız.
Cinsi bilmek neden gerekli
Cins, isimle birlikte kullanılan hemen her kelimenin biçimini belirler. Cinsi karıştırırsan sıfatı, zamiri ve fiili de karıştırırsın.
| Eril | Dişil | Nötr | |
|---|---|---|---|
| zamir | ten, mój, on | ta, moja, ona | to, moje, ono |
| sıfat | nowy | nowa | nowe |
| geçmiş zaman | był, kosztował | była, kosztowała | było, kosztowało |
| örnek | Ten stary telefon był tani. | Ta stara torba była tania. | To stare krzesło było tanie. |
Cinsi sondan nasıl tanırsın
İsmin tekil mianownik’teki (sözlükteki biçim) son harfine bak. Bu kural çoğu durumda işler.
| Cins | Tipik son | Örnekler |
|---|---|---|
| eril | ünsüz | dom, stół, telefon, chleb, klucz, pokój, lekarz, student |
| dişil | -a | kawa, mama, praca, ulica, szkoła, kuchnia, lekcja |
| dişil | -i (birkaç kelime) | pani, gospodyni |
| dişil | -ść, -ość | miłość, wiadomość, przyszłość, kość, część |
| nötr | -o | okno, mleko, miasto, biuro, dziecko |
| nötr | -e | morze, pole, zdjęcie, mieszkanie, śniadanie |
| nötr | -ę | imię, zwierzę, ramię |
| nötr | -um | muzeum, centrum, liceum, akwarium |
Bilinmesi gereken istisnalar
Son harf kuralının birkaç önemli istisna grubu vardır – neyse ki çoğunlukla kolay ezberlenen kelimelerle ilgilidir.
-a ile biten eriller
Erkekleri anlatan isimler, -a ile bitseler bile erildir: mężczyzna, kolega, kierowca, tata, dentysta, turysta, artysta, poeta, sędzia, ayrıca Kuba ya da Barnaba gibi adlar. Bu yüzden mój kolega, ten kierowca, nasz tata był deriz.
Ünsüzle biten dişiller
Bazı dişil isimler ünsüzle biter, genellikle yumuşak ünsüzle ya da -c, -cz, -sz, -rz, -ść ile: noc, rzecz, twarz, sól, mysz, wieś, krew, jesień, dłoń, pieśń ve -ość ile biten bütün kelimeler. ta noc, moja twarz, ta wieś była mała deriz.
Sonda yumuşak ünsüz: eril mi, dişil mi?
-ń, -ć, -ś, -l ile biten kelimelere dikkat: eril de olabilirler, dişil de. Eril olanlar arasında dzień, tydzień, koń, kamień, gość, liść, hotel, przyjaciel, dişil olanlar arasında jesień, dłoń, kość, sól vardır. Bu kelimeleri ten / ta zamiriyle birlikte öğrenmek gerekir.
Yabancı kelimeler
Diğer dillerden gelen bazı kelimelerin cinsi „alışılmadık”tır: album erildir (-um ile bitse de), -i, -u, -e ile biten çekilmeyen kelimeler ise genellikle nötrdür: to kiwi, to menu, to alibi, to tabu.
Eril cinsin üç alt türü
Eril cins ayrıca üç gruba ayrılır. Bu, biernik ve çoğul için önemlidir.
| Grup | Neleri kapsar | Tekil biernik | Çoğul mianownik |
|---|---|---|---|
| erkek kişi | erkekler | widzę brata | bracia, studenci |
| eril canlı | hayvanlar | widzę psa | psy, koty |
| eril nesne | nesneler, kavramlar | widzę dom | domy, stoły |
Çoğulda cins
Çoğulda üç cins ikiye iner: erkek kişi (erkekler ve karışık gruplar – oni, ci, byli) ve erkek kişi dışı (geri kalan her şey – one, te, były). Karşılaştır: ci nowi pracownicy byli ve te nowe biurka były. Yalnızca çoğul olarak bulunan isimler (drzwi, spodnie, okulary) yalnızca bu ikinci cinse sahiptir: te drzwi były.
Meslekler ve kişi adları – dişil biçimler
Birçok meslek adının, genellikle -ka ya da -yni / -ini ekli ayrı bir dişil biçimi vardır:
| Erkek | Kadın |
|---|---|
| nauczyciel | nauczycielka |
| lekarz | lekarka |
| pielęgniarz | pielęgniarka |
| kucharz | kucharka |
| student | studentka |
| sprzedawca | sprzedawczyni |
| kierownik | kierowniczka |
Bazı unvanlarda ve kadın mesleklerinde çoğu zaman pani kelimesiyle birlikte eril biçim kullanılır: pani doktor, pani profesor, pani dyrektor. Bu durumda kelime hâllere göre çekilmez: rozmawiałam z panią doktor. dyrektorka gibi dişil biçimler de kullanılır.
Cinste sık yapılan yanlışlar
- „Moja kolega”, „ta kierowca” – doğrusu mój kolega, ten kierowca.
- „Ten noc”, „mój twarz” – doğrusu ta noc, moja twarz.
- „Ta muzeum” – doğrusu to muzeum.
- „Mieszkanie był duży” – doğrusu mieszkanie było duże.
- „Dziecko płakał” – doğrusu dziecko płakało; dziecko nötr cinstedir.
- Cinsi ana dilden aktarmak – senin dilinde kelimenin cinsi farklıysa, Lehçede yine de Lehçe cins geçerlidir: ten problem, ta lekcja, to zdjęcie.
Cins, doğru hâl eklerine giden ilk adımdır. Hangi dil bilgisi konularına zaten hâkim olduğunu kontrol etmek ister misin? Seviye tespit testi bunu çeyrek saat kadar bir sürede gösterir.
Alıştırma: ten, ta mı, to mu?
ten, ta ya da to yaz.
- ______ mieszkanie
- ______ mężczyzna
- ______ wiadomość
- ______ tydzień
- ______ centrum
- ______ jesień
- ______ zwierzę
- ______ pani
- ______ pokój
- ______ sól
Cevaplar
- to mieszkanie
- ten mężczyzna
- ta wiadomość
- ten tydzień
- to centrum
- ta jesień
- to zwierzę
- ta pani
- ten pokój
- ta sól
Deneme dersinde lektör cinslerin ve eklerin sana artık otomatik olarak gelip gelmediğini kontrol eder ve sonra neyi çalışacağını söyler.
Sık sorulan sorular
Bir ismin cinsi her zaman tahmin edilebilir mi?
Çoğu durumda evet – sondan. İstisnalar esas olarak yumuşak ünsüzle biten kelimelerdir (örneğin dzień – eril, jesień – dişil). Bu yüzden yeni kelimeleri „ten”, „ta” ya da „to” ile birlikte öğrenmek en iyisidir.
„dziecko” hangi cinstendir?
Nötr: to dziecko, moje dziecko było. Çoğulda „dzieci” erkek kişi dışı biçimleri alır: te dzieci były, one są.
Yabancı kelimelerin Lehçede cinsi var mı?
Evet. Çekilenler, sonlarına göre cins alır (ten komputer, ta aplikacja). Ünlüyle biten çekilmeyenler genellikle nötrdür (to menu, to kiwi).
Öğretmenle 50 dakika: seviye teşhisi ve hedefine uygun bir çalışma planı.
İlgili sayfalar
- HâllerYedi hâlin hepsi tek yerde: sorular, ekler, edatlar ve örnekler.Oku →
- Dil bilgisiB1’in hangi dil bilgisini istediği, en çok zorlayan konular ve anahtarlı kısa alıştırma.Oku →
- Birebir derslerSen ve öğretmen: hız, konular ve program sana göre ayarlanır, A1’den C2’ye.ders başına 99 PLN'den başlayan fiyatlarlaOku →