Lehçede geçmiş zaman – byłem mi, byłam mı? Çekim ve istisnalar

Geçmiş zaman nasıl oluşturulur

Geçmiş zamanı üç adımda oluştururuz – bu tarif fiillerin çoğunda işler. Kendinden söz etmenin temelidir.

1. Mastarı al: czytać.
2. -ć’yi at: czyta-.
3. -ł- (erkek kişi biçiminde -l-) ve kişi ekini ekle: czytałem, czytałaś, czytali.

Geçmiş zamanda fiil çekimi

„oni” kim? Erkek kişi biçimi (byli, robili), içinde en az bir erkek bulunan grup için geçerlidir. były, robiły biçimi kadınlar, çocuklar, hayvanlar ve nesneler içindir: Dzieci były w szkole. Autobusy były pełne.

Nezaket biçimi: pan, pani, państwo

Birine „pan” ya da „pani” diye hitap ettiğinde üçüncü kişi biçimini kullanırsın:

• Czy pan był już w urzędzie?
• Czy pani dostała mój e-mail?
• Czy państwo zarezerwowali stolik?

-eć ile biten fiiller: miał, ama mieli

-eć ile biten fiiller geçmiş zamanda -a- alır, ama çoğul erkek kişi biçiminde -e- geri döner:

Düzensiz fiiller

Çok sık kullanılan birkaç fiilin biçimleri ezberlenmelidir. Erkek ve kadın biçimi arasındaki ünlü değişimlerine dikkat et.

Bu biçimler genel bir kuralı gösterir: erkek biçimindeki ą diğerlerinde ę’ye dönüşür (wziął – wzięła), „on” biçimindeki ó ise diğerlerinde o’ya dönüşür (mógł – mogłem, mogła).

-liśmy, -łyśmy biçimlerinde vurgu

Özenli Lehçede -śmy ve -ście ile biten biçimlerde vurgu sondan üçüncü hecededir: ro-BI-li-śmy, BY-li-ście, czy-TA-ły-śmy. Günlük konuşmada birçok kişi sondan bir önceki heceyi vurgular ve bu yaygın olarak duyulur, ama sınavda ve konuşmalarda norma uymak daha iyidir. Vurguyu telaffuz ve vurgu kursunda çalışıyoruz.

Geçmiş zamanda görünüş

Lehçede Türkçedeki -miş ya da -iyordu gibi ayrı geçmiş zamanlar yoktur. Onların rolünü görünüş üstlenir: pisałem (süreç, tekrar) ve napisałem (tamamlanmış eylem, sonuç).

Bu farkı fiil görünüşü rehberinde daha ayrıntılı okuyabilirsin.

Geçmiş zamanda sık yapılan hatalar

• „Ja był w Krakowie” – kişi eki eksik: byłem w Krakowie (erkek), byłam w Krakowie (kadın). Bu, Rusça ve Ukraynaca konuşanlarda sık görülen bir hatadır.
• Kadının „byłem”, „zrobiłem” demesi – doğrusu byłam, zrobiłam.
• „Moi koledzy były zmęczone” – doğrusu moi koledzy byli zmęczeni.
• „Szłem”, „poszłem” – doğrusu szedłem, poszedłem.
• „Mógłem” – doğrusu mogłem; „ó” yalnızca mógł biçiminde vardır.
• „Wziąłam”, „zacząłam” – doğrusu wzięłam, zaczęłam.
• „Oni jadli” – doğrusu oni jedli.

Alıştırma: kim ne yaptı?

Fiili geçmiş zamanda yaz. Parantezde kimin konuştuğu ya da kimden söz edildiği verilmiştir.

1. Wczoraj ______ (być – ja, kobieta) u lekarza.
2. Moi rodzice ______ (przyjechać) w sobotę.
3. Dlaczego nie ______ (przyjść – ty, mężczyzna) na lekcję?
4. Siostry ______ (mieć) dużo pracy.
5. Czy Anna ______ (wziąć) mój długopis?
6. Nie ______ (móc – ja, mężczyzna) zasnąć.
7. Na wycieczce ______ (jeść – my, grupa mieszana) pierogi.
8. W zeszłym roku ______ (zacząć – ja, kobieta) nową pracę.

Cevaplar

1. byłam
2. przyjechali
3. przyszedłeś
4. miały
5. wzięła
6. mogłem
7. jedliśmy
8. zaczęłam

Geçmiş zaman, deneyim hakkındaki her konuşmada gereklidir – işte, resmî dairede ve sözlü sınavda. Bireysel derslerde geçmişini anlatmayı çalışıyoruz, B1 sınavından örnek görevler de bu konunun nasıl ölçüldüğünü gösterir. Deneme dersiyle başla.