B1 seviyesinde kaç edat bilmek gerekir?

Pratikte birkaç düzine, ama en sık geçenler on beş civarındadır: do, od, z, bez, dla, u, w, na, o, po, przy, za, przed, nad, pod, między, przez. Bunlarla günlük cümlelerin çoğunu kurabilirsin.

Ülke adlarıyla her zaman „na” mı deriz?

Hayır. Ülkelerin çoğu „w” ve „do” ile kullanılır: w Polsce, do Gruzji. „na” ile kullanılan birkaç ad vardır, örneğin na Węgrzech, na Litwie, na Słowacji – bu kalıpları ezberlemek gerekir.

Hangi edatın hangi hâli gerektirdiğini nasıl ezberlerim?

Bütün ifadeleri öğren, örneğin „bez cukru”, „z mlekiem”, „w domu”, „na pocztę”. Bir ifadeyi birçok kez duyduğunda ek „kulağa doğru gelmeye” başlar ve kural üzerine düşünmen gerekmez.

Lehçede edatlar – hâller ve örneklerle tablo

Hâllere göre edatlar

Edatları en iyi, gerektirdikleri hâlle birlikte öğrenirsin. Tablo en sık edatları toplar; isimlerin her hâldeki biçimlerini hâl özetinde bulabilirsin.

Edatlar ve hâller
Hâl	Edatlar	Örnekler
Dopełniacz	do, od, z (= nereden), bez, dla, u, obok, koło, blisko, około, podczas, według, wśród, zamiast, oprócz, naprzeciwko, wokół, w ciągu, z powodu	do pracy, od rana, z Polski, bez cukru, dla dzieci, u lekarza, w ciągu tygodnia
Celownik	dzięki, przeciwko, wbrew, ku	dzięki tobie, przeciwko temu
Biernik	przez; na, w, za, o, po, pod, nad, przed, między (aşağıdaki tablodaki anlamlarda)	przez ulicę, na tydzień, w sobotę, za godzinę, o pomoc, po zakupy
Narzędnik	z (= birlikte), nad, pod, przed, za, między (nerede?)	z kolegą, nad rzeką, pod mostem, przed sklepem
Miejscownik	w, na, o, przy, po	w domu, na stole, o pracy, przy oknie, po obiedzie

İki hâlle kullanılan edatlar

Bazı edatlar iki hâlle kullanılır. Genellikle bir hâl gdzie? (yer) sorusuna, diğeri dokąd? (yön) sorusuna cevap verir ya da başka bir anlamı vardır.

Bir edat – iki hâl
Edat	Gdzie? / anlam 1	Dokąd? / anlam 2
na	+ miejscownik: Jestem na poczcie.	+ biernik: Idę na pocztę. Czekam na ciebie. Na jak długo? Na tydzień.
w	+ miejscownik: Mieszkam w Polsce. W maju.	+ biernik: W poniedziałek. Gram w piłkę. Wierzę w ciebie.
za	+ narzędnik: Parking jest za sklepem.	+ biernik: Za godzinę. Dziękuję za kawę. Płacę za bilet.
pod	+ narzędnik: Kot śpi pod łóżkiem.	+ biernik: Kot wszedł pod łóżko.
nad	+ narzędnik: Jesteśmy nad morzem.	+ biernik: Jedziemy nad morze.
przed	+ narzędnik: Czekam przed domem. Przed obiadem.	+ biernik: Wyszedł przed dom.
z	+ narzędnik: Kawa z mlekiem. Idę z mamą.	+ dopełniacz: Wracam z pracy. Jestem z Gruzji.
o	+ miejscownik: Mówimy o pracy. O piątej.	+ biernik: Proszę o pomoc. Pytam o drogę.
po	+ miejscownik: Po pracy. Spacer po parku.	+ biernik: Idę po chleb (żeby go przynieść).

Dokąd, gdzie, skąd – yer hakkında üç soru

Her yerin üç „versiyonu” vardır: nereye gidiyorum, neredeyim ve nereden dönüyorum. Bunların edatları sabit üçlüler oluşturur.

Yer edatlarının üçlüleri
Dokąd?	Gdzie?	Skąd?	Örnek
do + dopełniacz	w + miejscownik	z + dopełniacz	do biura – w biurze – z biura
na + biernik	na + miejscownik	z + dopełniacz	na dworzec – na dworcu – z dworca
do + dopełniacz	u + dopełniacz	od + dopełniacz	do dentysty – u dentysty – od dentysty
nad + biernik	nad + narzędnik	znad + dopełniacz	nad jezioro – nad jeziorem – znad jeziora
pod + biernik	pod + narzędnik	spod + dopełniacz	pod stół – pod stołem – spod stołu
za + biernik	za + narzędnik	zza + dopełniacz	za dom – za domem – zza domu

iść, jechać, chodzić fiilleriyle hareketi hareket fiilleri rehberinde daha geniş anlatıyoruz.

Zaman edatları

o + miejscownik – saat: o ósmej, o wpół do dziesiątej
w + biernik – haftanın günü: w czwartek; w + miejscownik – ay, yıl: w lipcu, w zeszłym roku
od … do + dopełniacz: od poniedziałku do piątku, od dziewiątej do siedemnastej
za + biernik – ne kadar süre sonra: za tydzień (= şimdiden itibaren bir hafta geçecek)
na + biernik – ne kadar süreliğine: Przyjadę na tydzień (= bir hafta kalacağım)
przez + biernik – ne kadar sürdü: Pracowałem tam przez rok
przed / po: przed lekcją (narzędnik), po lekcji (miejscownik)
w ciągu + dopełniacz – belirli bir süre içinde: w ciągu dnia, w ciągu dwóch tygodni

Edatlı fiiller

Birçok fiil belirli bir edatla kullanılır. Başka dillerde edat farklı olabilir ya da hiç olmayabilir – bu yüzden bütün kalıpları öğrenmeye değer.

Fiil + edat + hâl
Kalıp	Örnek
czekać na + biernik	Czekam na autobus.
patrzeć na + biernik	Patrz na mnie.
liczyć na + biernik	Liczę na twoją pomoc.
zapisać się na + biernik	Zapisałam się na kurs.
myśleć / mówić o + miejscownik	Myślę o przyszłości.
prosić / pytać o + biernik	Zapytaj o cenę.
dziękować za + biernik	Dziękuję za zaproszenie.
tęsknić za + narzędnik	Tęsknię za rodziną.
zgadzać się z + narzędnik	Zgadzam się z tobą.
rozmawiać z + narzędnik o + miejscownik	Rozmawiałem z szefem o urlopie.
zależeć od + dopełniacz	To zależy od pogody.
przygotowywać się do + dopełniacz	Przygotowuję się do egzaminu.
grać w + biernik / na + miejscownik	Gram w szachy. Gram na gitarze.

z mi, ze mi? w mi, we mi?

Bazı ünsüz gruplarından önce edatlar, söylemeyi kolaylaştırmak için fazladan bir -e alır: ze mną, ze szkoły, ze swoim, we wtorek, we Wrocławiu, we mnie. mnie ve mną zamirleriyle „e”li biçimler çok sıktır: ode mnie, przeze mnie, nade mną, pode mną, przede mną, beze mnie, ze mną ve we mnie kalıplarında ise zorunludur.

Edatlarla sık yapılan kalkeler ve hatalar

„Czekam autobus” – doğrusu czekam na autobus.
„Idę do poczty” – doğrusu idę na pocztę.
„Rozmawiam po telefonie” (Rusçadan ya da Ukraynacadan kalke) – doğrusu rozmawiam przez telefon.
„Tęsknię po domu” – doğrusu tęsknię za domem.
„bir hafta kalacağım” anlamında „Przyjadę za tydzień” – doğrusu przyjadę na tydzień.
„Gram na piłkę” – doğrusu gram w piłkę (enstrümanda „na” ile çalarız: na pianinie).
„Z mną”, „w mnie” – doğrusu ze mną, we mnie.

Fiillerin edatlarla kalıpları dil bilgisi görevlerinde sık geçer – B1 sınavından örneklere bak.

Alıştırma: edatı yaz

Doğru edatı yaz.

Jutro idę ______ dentysty.
Kawa ______ cukru, proszę.
Czekamy ______ odpowiedź z urzędu.
Pracuję ______ poniedziałku ______ piątku.
Spotkajmy się ______ kinem o siódmej.
Wrócę ______ godzinę.
Rozmawialiśmy ______ wakacjach.
Bardzo dziękuję ______ pomoc.

Cevaplar

do
bez
na
od, do
przed
za
o
za

Edatlar, ana dilin etkisinin en sık duyulduğu alandır. Bireysel derslerde lektör kalkeleri yakalar ve Lehçe karşılıklarını gösterir – bunu deneme dersinde görebilirsin.

Lehçede edatlar – hangi hâlle?