Przyimki w języku polskim – z jakim przypadkiem?

Przyimki według przypadków

Najlepiej uczyć się przyimków razem z przypadkiem, którego wymagają. Tabela zbiera najczęstsze przyimki; formy rzeczowników w każdym przypadku znajdziesz w ściądze z przypadkami.

Przyimki z dwoma przypadkami

Część przyimków łączy się z dwoma przypadkami. Zwykle jeden przypadek odpowiada na pytanie gdzie? (miejsce), a drugi – dokąd? (kierunek) albo ma inne znaczenie.

Dokąd, gdzie, skąd – trzy pytania o miejsce

Każde miejsce ma trzy „wersje”: dokąd idę, gdzie jestem i skąd wracam. Przyimki do nich tworzą stałe trójki.

Ruch z czasownikami iść, jechać, chodzić opisujemy szerzej w poradniku o czasownikach ruchu.

Przyimki czasu

• o + miejscownik – godzina: o ósmej, o wpół do dziesiątej
• w + biernik – dzień tygodnia: w czwartek; w + miejscownik – miesiąc, rok: w lipcu, w zeszłym roku
• od … do + dopełniacz: od poniedziałku do piątku, od dziewiątej do siedemnastej
• za + biernik – po jakim czasie: za tydzień (= od teraz minie tydzień)
• na + biernik – na jak długo: Przyjadę na tydzień (= zostanę tydzień)
• przez + biernik – jak długo trwało: Pracowałem tam przez rok
• przed / po: przed lekcją (narzędnik), po lekcji (miejscownik)
• w ciągu + dopełniacz – w jakimś okresie: w ciągu dnia, w ciągu dwóch tygodni

Czasowniki z przyimkami

Wiele czasowników łączy się z konkretnym przyimkiem. W innych językach przyimek bywa inny albo nie ma go wcale – dlatego warto uczyć się całych połączeń.

Z czy ze? W czy we?

Przed niektórymi grupami spółgłosek przyimki dostają dodatkowe -e, żeby łatwiej je było wymówić: ze mną, ze szkoły, ze swoim, we wtorek, we Wrocławiu, we mnie. Z zaimkami mnie i mną formy z „e” są bardzo częste: ode mnie, przeze mnie, nade mną, pode mną, przede mną, beze mnie, a w połączeniach ze mną i we mnie – obowiązkowe.

Częste kalki i błędy z przyimkami

• „Czekam autobus” – poprawnie czekam na autobus.
• „Idę do poczty” – poprawnie idę na pocztę.
• „Rozmawiam po telefonie” (kalka z rosyjskiego lub ukraińskiego) – poprawnie rozmawiam przez telefon.
• „Tęsknię po domu” – poprawnie tęsknię za domem.
• „Przyjadę za tydzień” w znaczeniu „przyjadę i zostanę tydzień” – poprawnie przyjadę na tydzień.
• „Gram na piłkę” – poprawnie gram w piłkę (na instrumencie gramy z „na”: na pianinie).
• „Z mną”, „w mnie” – poprawnie ze mną, we mnie.

Połączenia czasowników z przyimkami często pojawiają się w zadaniach gramatycznych – zobacz przykłady z egzaminu B1.

Ćwiczenie: wpisz przyimek

Wpisz właściwy przyimek.

1. Jutro idę ______ dentysty.
2. Kawa ______ cukru, proszę.
3. Czekamy ______ odpowiedź z urzędu.
4. Pracuję ______ poniedziałku ______ piątku.
5. Spotkajmy się ______ kinem o siódmej.
6. Wrócę ______ godzinę.
7. Rozmawialiśmy ______ wakacjach.
8. Bardzo dziękuję ______ pomoc.

Odpowiedzi

1. do
2. bez
3. na
4. od, do
5. przed
6. za
7. o
8. za

Przyimki to obszar, w którym najczęściej słychać wpływ języka ojczystego. Na lekcjach indywidualnych lektor wyłapuje kalki i pokazuje polskie odpowiedniki – sprawdź to na lekcji próbnej.