Pourquoi l'instrumental s'appelle-t-il « narzędnik » ?

Le nom vient du mot « narzędzie » (outil) : l'une des fonctions de ce cas est d'indiquer l'instrument avec lequel on fait quelque chose, par exemple « kroję chleb nożem ».

Après « być », y a-t-il toujours l'instrumental ?

L'instrumental suit « być » accompagné d'un nom : « jestem studentem ». Quand « być » est suivi d'un adjectif seul, le nominatif demeure : « jestem zmęczony ». Dans les phrases avec « to jest », on emploie aussi le nominatif.

Comment dire « pojechałem samochodem kolegi » ?

Exactement ainsi : « samochodem » est à l'instrumental (moyen de transport), et « kolegi » au génitif (la voiture de qui). Une même phrase combine souvent plusieurs cas.

Dit-on « z tą panią » ou « z tę panią » ?

À l'instrumental, la forme correcte est « z tą panią ». La forme « tę » appartient à l'accusatif : « znam tę panią ».

L'instrumental en polonais – z kim? z czym? Terminaisons et emplois

Quand emploie-t-on l'instrumental

L'instrumental a cinq emplois principaux. Il a aussi les terminaisons les plus simples de tous les cas, vous commencerez donc vite à l'employer correctement. Vous verrez comment il se situe par rapport aux autres dans l'aide-mémoire des cas.

Avec quelqu'un ou quelque chose – après « z » : Mieszkam z rodzicami. Rozmawiam z kierownikiem. Poproszę herbatę z cytryną.
Instrument et moyen de transport – sans préposition : Jem widelcem. Płacę kartą. Jadę do pracy tramwajem. Lecę samolotem.
Profession, nationalité, rôle – après « być » et « zostać » : Jestem spawaczem. Ona jest Gruzinką. Chcę zostać pielęgniarką.
Verbes avec l'instrumental : interesować się, zajmować się, opiekować się, kierować, zarządzać, cieszyć się, martwić się : Interesuję się historią. Opiekuję się starszą panią. Kieruję zespołem.
Lieu après « nad, pod, przed, za, między » (où ?) : Lampa wisi nad stołem. Czekam przed domem. Sklep jest za rogiem.

L'instrumental se cache aussi dans quelques expressions de temps : wieczorem, nocą, latem, zimą – Latem jeździmy nad jezioro.

« Jestem lekarzem » – la profession après le verbe być

Après być, le nom est à l'instrumental, et après to jest – au nominatif. L'adjectif seul après « być » reste au nominatif, mais l'adjectif accompagné d'un nom passe à l'instrumental.

Instrumental après le verbe « być »
Correct	Pourquoi
Jestem kierowcą.	być + nom → instrumental
To jest kierowca.	to jest + nom → nominatif
Jestem zmęczony.	być + adjectif seul → nominatif
Jestem doświadczonym kierowcą.	być + adjectif et nom → instrumental
Byłam wtedy studentką.	la même chose au passé

Terminaisons au singulier

Instrumental singulier
Genre	Terminaison	Exemples
masculin	-em	brat – bratem, dom – domem, autobus – autobusem, lekarz – lekarzem, ojciec – ojcem
masculin après k, g	-iem	Polak – Polakiem, pociąg – pociągiem, ołówek – ołówkiem
masculin en -a	-ą	kolega – kolegą, kierowca – kierowcą, tata – tatą
féminin	-ą	mama – mamą, kawa – kawą, pani – panią, lekcja – lekcją, noc – nocą
neutre	-em / -iem	okno – oknem, miasto – miastem, mleko – mlekiem, dziecko – dzieckiem, imię – imieniem
neutre en -um	inchangé	muzeum – (przed) muzeum

Attention au e mobile : ołówek – ołówkiem, Tomek – Tomkiem, pies – psem, ojciec – ojcem.

Terminaisons au pluriel

Au pluriel, presque tous les noms ont la terminaison -ami : z kolegami, z dziewczynami, przed oknami, z rodzicami, autobusami.

Une courte liste de mots a la terminaison -mi – ils sont très fréquents, il vaut donc la peine de les connaître :

Instrumental pluriel avec la terminaison -mi
Nominatif plur.	Instrumental plur.	Exemple
ludzie	ludźmi	Lubię pracować z ludźmi.
dzieci	dziećmi	Jadę na wakacje z dziećmi.
przyjaciele	przyjaciółmi	Spotykam się z przyjaciółmi.
bracia	braćmi	Rozmawiam z braćmi przez telefon.
pieniądze	pieniędzmi	Mam problem z pieniędzmi.
goście	gośćmi	Siedzimy przy stole z gośćmi.

Adjectifs et pronoms à l'instrumental

Adjectif et pronoms à l'instrumental
	masculin et neutre	féminin	pluriel
adjectif	nowym	nową	nowymi
mój	moim	moją	moimi
ten	tym	tą	tymi
exemple	z moim starszym bratem	z tą miłą panią	z nowymi kolegami

Pronoms personnels à l'instrumental : mną, tobą, nim, nią, nami, wami, nimi. Devant mną, on dit ze au lieu de « z » : Chodź ze mną. La forme ze apparaît aussi devant certains groupes de consonnes : ze swoim szefem, ze wszystkimi.

Prépositions avec l'instrumental

Prépositions avec l'instrumental
Préposition	Sens	Exemple
z / ze	avec	Kawa z mlekiem. Idę ze znajomymi.
nad	au-dessus de quelque chose, au bord de l'eau	Mieszkamy nad rzeką. Obraz wisi nad kanapą.
pod	sous quelque chose	Klucze są pod wycieraczką.
przed	devant ; avant	Spotkajmy się przed kinem. Zadzwoń przed wyjazdem.
za	derrière, de l'autre côté	Parking jest za budynkiem.
między	entre deux choses	Apteka jest między bankiem a pocztą.

Où ou vers où ? Après nad, pod, przed, za, między, l'instrumental répond à la question gdzie? (où ?), et l'accusatif – à la question dokąd? (vers où ?) : Jesteśmy nad morzem, mais jedziemy nad morze.

Phrases d'exemple

Mój mąż jest elektrykiem, a ja jestem księgową.
Do pracy jeżdżę rowerem albo autobusem.
Czy mogę zapłacić gotówką?
Zajmuję się obsługą klienta.
Przed egzaminem jestem zawsze zdenerwowany.
Wieczorem spotykam się z koleżanką z kursu.
Między nami mówiąc, ten film był nudny.

Ce sur quoi les apprenants butent le plus souvent

« Jestem lekarz », « Ona jest Ukrainka » – correct : jestem lekarzem, ona jest Ukrainką.
« Jadę na autobusie », « jadę na pociągu » – c'est un calque du russe ou de l'ukrainien. Correct : jadę autobusem, pociągiem. Exception : jadę na rowerze ou rowerem – les deux formes sont correctes.
« Interesuję się sport » – correct : interesuję się sportem.
« Z dzieciami », « z ludziami » – correct : z dziećmi, z ludźmi.
« Idziesz z mną ? » – correct : idziesz ze mną ?
« On jest dobry lekarz » – correct : on jest dobrym lekarzem.

Une partie de ces erreurs vient de l'influence de la langue maternelle, c'est pourquoi il vaut la peine de les travailler consciemment. Découvrez comment les exercices de l'examen B1 vérifient l'instrumental.

Testez-vous

Écrivez le mot entre parenthèses à l'instrumental.

Mój ojciec był ______ (inżynier).
Zawsze piję herbatę z ______ (cukier).
Do Gdańska pojedziemy ______ (pociąg).
Opiekuję się ______ (młodszy brat).
Rozmawiałam wczoraj z ______ (nowa sąsiadka).
Samochód stoi przed ______ (dom).
Na wycieczkę jedziemy z ______ (dzieci).
Moja siostra jest ______ (dobra fryzjerka).

Corrigé

inżynierem
cukrem
pociągiem
młodszym bratem
nową sąsiadką
domem
dziećmi
dobrą fryzjerką

Pendant les cours individuels, nous travaillons l'instrumental sur des phrases liées à votre métier et à votre vie quotidienne – pour que « jestem kierowcą » ou « jadę autobusem » vous viennent sans réfléchir. Lors du cours d'essai, le professeur vérifie par quoi commencer.

L'instrumental – le cinquième cas (z kim? z czym?)