Why is the instrumental called “narzędnik” in Polish?

The name comes from the word “narzędzie” (tool): one of the functions of this case is to indicate the tool we do something with, e.g. “kroję chleb nożem” (I cut bread with a knife).

Is “być” always followed by the instrumental?

The instrumental follows “być” with a noun: “jestem studentem”. When “być” is followed by an adjective alone, the nominative stays: “jestem zmęczony”. In sentences with “to jest” we also use the nominative.

How do I say “I went in my friend’s car”?

Just like this: “pojechałem samochodem kolegi” – “samochodem” is the instrumental (means of transport), and “kolegi” is the genitive (whose car). One sentence often combines several cases.

Do we say “z tą panią” or “z tę panią”?

In the instrumental the correct form is “z tą panią”. The form “tę” belongs to the accusative: “znam tę panią”.

The instrumental case in Polish – z kim? z czym? Endings and uses

When we use the instrumental

The instrumental has five main uses. It also has the simplest endings of all the cases, so you will quickly start using it correctly. You can see how it compares with the others in the cases cheat sheet.

Together with someone or something – after “z”: Mieszkam z rodzicami. Rozmawiam z kierownikiem. Poproszę herbatę z cytryną.
Tool and means of transport – without a preposition: Jem widelcem. Płacę kartą. Jadę do pracy tramwajem. Lecę samolotem.
Profession, nationality, role – after “być” and “zostać” (to be, to become): Jestem spawaczem. Ona jest Gruzinką. Chcę zostać pielęgniarką.
Verbs that take the instrumental: interesować się, zajmować się, opiekować się, kierować, zarządzać, cieszyć się, martwić się (to be interested in, deal with, look after, manage, run, be glad about, worry about): Interesuję się historią. Opiekuję się starszą panią. Kieruję zespołem.
Place after “nad, pod, przed, za, między” (where?): Lampa wisi nad stołem. Czekam przed domem. Sklep jest za rogiem.

The instrumental also hides in a few expressions of time: wieczorem, nocą, latem, zimą (in the evening, at night, in summer, in winter) – Latem jeździmy nad jezioro.

“Jestem lekarzem” – a profession after the verb być

After być a noun goes in the instrumental, and after to jest in the nominative. An adjective on its own after “być” stays in the nominative, but an adjective with a noun moves to the instrumental.

The instrumental after the verb “być”
Correct	Why
Jestem kierowcą.	być + noun → instrumental
To jest kierowca.	to jest + noun → nominative
Jestem zmęczony.	być + an adjective alone → nominative
Jestem doświadczonym kierowcą.	być + adjective and noun → instrumental
Byłam wtedy studentką.	the same in the past tense

Endings in the singular

The instrumental singular
Gender	Ending	Examples
masculine	-em	brat – bratem, dom – domem, autobus – autobusem, lekarz – lekarzem, ojciec – ojcem
masculine after k, g	-iem	Polak – Polakiem, pociąg – pociągiem, ołówek – ołówkiem
masculine ending in -a	-ą	kolega – kolegą, kierowca – kierowcą, tata – tatą
feminine	-ą	mama – mamą, kawa – kawą, pani – panią, lekcja – lekcją, noc – nocą
neuter	-em / -iem	okno – oknem, miasto – miastem, mleko – mlekiem, dziecko – dzieckiem, imię – imieniem
neuter in -um	no change	muzeum – (przed) muzeum

Watch out for the movable e: ołówek – ołówkiem, Tomek – Tomkiem, pies – psem, ojciec – ojcem.

Endings in the plural

In the plural, almost all nouns take the ending -ami: z kolegami, z dziewczynami, przed oknami, z rodzicami, autobusami.

A short list of words takes the ending -mi – they are very common, so it is worth knowing them:

The instrumental plural with the ending -mi
Nominative plural	Instrumental plural	Example
ludzie	ludźmi	Lubię pracować z ludźmi.
dzieci	dziećmi	Jadę na wakacje z dziećmi.
przyjaciele	przyjaciółmi	Spotykam się z przyjaciółmi.
bracia	braćmi	Rozmawiam z braćmi przez telefon.
pieniądze	pieniędzmi	Mam problem z pieniędzmi.
goście	gośćmi	Siedzimy przy stole z gośćmi.

Adjectives and pronouns in the instrumental

The adjective and pronouns in the instrumental
	masculine and neuter	feminine	plural
adjective	nowym	nową	nowymi
mój	moim	moją	moimi
ten	tym	tą	tymi
example	z moim starszym bratem	z tą miłą panią	z nowymi kolegami

Personal pronouns in the instrumental: mną, tobą, nim, nią, nami, wami, nimi. Before mną, instead of “z” we say ze: Chodź ze mną. The form ze also appears before some consonant clusters: ze swoim szefem, ze wszystkimi.

Prepositions with the instrumental

Prepositions with the instrumental
Preposition	Meaning	Example
z / ze	together with (with)	Kawa z mlekiem. Idę ze znajomymi.
nad	higher than something, by the water (above, by)	Mieszkamy nad rzeką. Obraz wisi nad kanapą.
pod	lower than something (under)	Klucze są pod wycieraczką.
przed	in front; earlier than (in front of, before)	Spotkajmy się przed kinem. Zadzwoń przed wyjazdem.
za	behind, on the other side (behind)	Parking jest za budynkiem.
między	between two things (between)	Apteka jest między bankiem a pocztą.

Where or where to? After nad, pod, przed, za, między the instrumental answers the question gdzie? (where?), and the accusative answers dokąd? (where to?): Jesteśmy nad morzem, but jedziemy nad morze.

Example sentences

Mój mąż jest elektrykiem, a ja jestem księgową.
Do pracy jeżdżę rowerem albo autobusem.
Czy mogę zapłacić gotówką?
Zajmuję się obsługą klienta.
Przed egzaminem jestem zawsze zdenerwowany.
Wieczorem spotykam się z koleżanką z kursu.
Między nami mówiąc, ten film był nudny.

Where learners most often trip up

“Jestem lekarz”, “Ona jest Ukrainka” – correct: jestem lekarzem, ona jest Ukrainką.
“Jadę na autobusie”, “jadę na pociągu” – this is a calque from Russian or Ukrainian. Correct: jadę autobusem, pociągiem. An exception: jadę na rowerze or rowerem – both forms are correct.
“Interesuję się sport” – correct: interesuję się sportem.
“Z dzieciami”, “z ludziami” – correct: z dziećmi, z ludźmi.
“Idziesz z mną?” – correct: idziesz ze mną?
“On jest dobry lekarz” – correct: on jest dobrym lekarzem.

Some of these mistakes come from the influence of your native language , so it is worth practising them consciously. See how tasks in the B1 exam test the instrumental.

Test yourself

Put the word in brackets into the instrumental.

Mój ojciec był ______ (inżynier).
Zawsze piję herbatę z ______ (cukier).
Do Gdańska pojedziemy ______ (pociąg).
Opiekuję się ______ (młodszy brat).
Rozmawiałam wczoraj z ______ (nowa sąsiadka).
Samochód stoi przed ______ (dom).
Na wycieczkę jedziemy z ______ (dzieci).
Moja siostra jest ______ (dobra fryzjerka).

Answers

inżynierem
cukrem
pociągiem
młodszym bratem
nową sąsiadką
domem
dziećmi
dobrą fryzjerką

In individual lessons we practise the instrumental on sentences about your profession and everyday life – so that “jestem kierowcą” or “jadę autobusem” comes out without thinking. At a trial lesson the teacher will check where to start.

The instrumental – the fifth case (z kim? z czym?)