ცოდნის ცენტრი

პოლონური ანბანი ქართველებისთვის – გამოთქმა ქართული ასოებით

მოკლედ

პოლონური ანბანი ლათინურ დამწერლობაზეა აგებული და 32 ასოსგან შედგება. ქართველისთვის პოლონური ბგერების უმეტესობა ნაცნობია: sz ჟღერს როგორც „შ“, cz – როგორც „ჩ“, ż და rz – როგორც „ჟ“, ch – როგორც „ხ“. ახალია ცხვირისმიერი ხმოვნები ą და ę, ხმოვანი y და რბილი ბგერები ś, ć, ź, dź. მახვილი თითქმის ყოველთვის ბოლოსწინა მარცვალზე მოდის.

პოლონური ანბანი: ლათინური ასოები და ცხრა ნიშნიანი ასო

პოლონური ანბანი ლათინური ასოებია, რომლებსაც ცხრა ნიშნიანი ასო ემატება: ხაზით, წერტილით, კუდით ან გადახაზვით. ანბანურ რიგში ნიშნიანი ასო ძირითადი ასოს შემდეგ დგას.

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż

ქართველისთვის კარგი ამბავი ის არის, რომ პოლონური, ქართულის მსგავსად, დიდწილად ისე იკითხება, როგორც იწერება. ერთი სიახლეა: პოლონურში, ქართულისგან განსხვავებით, დიდი და პატარა ასოები არსებობს – წინადადება და საკუთარი სახელი დიდი ასოთი იწყება.

ამ გვერდზე პოლონურ ბგერებს კვადრატულ ფრჩხილებში ქართული ასოებით ვწერთ. ეს მხოლოდ მიახლოებაა, რომელიც სწავლის დასაწყისში გეხმარებათ. ზოგადი აღწერა ყველა ენისთვის იხილეთ გვერდზე პოლონური ანბანი და გამოთქმა, სხვა სტატიები კი – ცოდნის ცენტრში.

ბგერები, რომლებიც ქართულშიც არის

პოლონური ბგერების უმეტესობას ქართულში ზუსტი ან თითქმის ზუსტი შესატყვისი აქვს, ამიტომ ბევრი რამ, რაც სხვა უცხოელებს უჭირს, ქართველს უპრობლემოდ გამოსდის.

პოლონური ასოები და მათი ქართული შესატყვისები
პოლონური ასო	ქართულად	მაგალითი
a, e, i, o, u	ა, ე, ი, ო, უ	mama [მამა] – დედა (ყურადღება: პოლონურად mama დედაა და არა მამა)
b, d, g	ბ, დ, გ	dobry [დობრი] – კარგი
p, t, k	პ, ტ, კ – მსუბუქად, ყელის დაჭიმვის გარეშე	tak [ტაკ] – დიახ
f, l, m, n, r, s, z	ფ, ლ, მ, ნ, რ, ს, ზ	ser [სერ] – ყველი
w	ვ – არასოდეს ინგლისური w	woda [ვოდა] – წყალი
j	მოკლე „ი“, როგორც სიტყვაში „იოდი“	jajko [იაიკო] – კვერცხი
c	ც – არასოდეს „კ“	noc [ნოც] – ღამე
h	ხ – არა „ჰ“	herbata [ხერბატა] – ჩაი

ნიშნიანი ასოები: ą, ę, ć, ś, ź, ż, ł, ń, ó

ცხრა ნიშნიანი ასოდან ორი – ż და ó – ქართველისთვის მარტივია. დანარჩენები ან ახალ ბგერას აღნიშნავს, ან ნაცნობ ასოს სულ სხვაგვარად კითხვას მოითხოვს.

ნიშნიანი ასოების გამოთქმა
ასო	როგორ ჟღერს (დაახლოებით)	მაგალითები
ą	ცხვირისმიერი „ო“: b-სა და p-ს წინ [ომ], t-სა და d-ს წინ [ონ], სიტყვის ბოლოს – ცხვირში გატარებული [ო]	ząb [ზომპ] – კბილი; kąt [კონტ] – კუთხე
ę	ცხვირისმიერი „ე“: სიტყვის შიგნით [ენ] ან [ემ], სიტყვის ბოლოს ჩვეულებრივ უბრალო [ე]	ręka [რენკა] – ხელი; idę [იდე] – მივდივარ
ć / ci	რბილი „ჩ“ – ენის შუა ნაწილი სასასთან (რუსული ч-ს მსგავსი)	ciepło [ჩეპუო] – თბილა; ciocia [ჩოჩა] – დეიდა, მამიდა
ś / si	რბილი „შ“ (რუსული щ-ს მსგავსი, ოღონდ მოკლე)	środa [შროდა] – ოთხშაბათი; siedem [შედემ] – შვიდი
ź / zi	რბილი „ჟ“	zima [ჟიმა] – ზამთარი; źle [ჟლე] – ცუდად
ż	ჟ – ქართულის ზუსტი შესატყვისი	żona [ჟონა] – ცოლი; może [მოჟე] – შეიძლება
ł	მოკლე „უ“, როგორც ინგლისური w – არასოდეს „ლ“	mały [მაუი] – პატარა; ładnie [უადნიე] – ლამაზად
ń / ni	რბილი „ნ“, თითქოს „ნ“ და მოკლე „ი“ ერთად	koń [კონი] – ცხენი; nie [ნიე] – არა
ó	უ – ზუსტად ისე, როგორც u	stół [სტუუ] – მაგიდა; góra [გურა] – მთა

ორასოიანი ბგერები: sz, cz, rz, ch, dz, dż, dź

პოლონურში ზოგი ბგერა ორი ასოთი იწერება. ასეთ წყვილს ერთ ბგერად კითხულობთ: szkoła არის [შკოუა] და არა [სხკოუა].

პოლონური ორასოიანი ბგერები
ასოები	ქართულად	მაგალითები
sz	შ	szkoła [შკოუა] – სკოლა; kasza [კაშა] – ფაფა
cz	ჩ, ქართულზე ოდნავ მაგარი	czas [ჩას] – დრო; człowiek [ჩუოვიეკ] – ადამიანი
rz	ჟ; p, t, k, ch-ის შემდეგ – შ	rzeka [ჟეკა] – მდინარე; przy [პში] – გვერდით; trzy [ტში] – სამი
ch	ხ – იგივე ბგერა, რაც h	chleb [ხლეპ] – პური; dach [დახ] – სახურავი
dz	ძ	dzwon [ძვონ] – ზარი; pieniądze [პიენიონძე] – ფული
dż	ჯ	dżem [ჯემ] – ჯემი; dżinsy [ჯინსი] – ჯინსი
dź / dzi	რბილი „ჯ“	dzień [ჯენ] – დღე; dziecko [ჯეცკო] – ბავშვი

szcz = შ + ჩ: jeszcze [იეშჩე] – კიდევ, deszcz [დეშჩ] – წვიმა. ქართველისთვის ეს ჯგუფი სულაც არ არის რთული.

ახალი ბგერები: y, ą, ę და რბილი რიგი

y ჟღერს „ი“-სა და „ე“-ს შორის, ენა კი უფრო უკან არის. თუ რუსული იცით, ეს რუსული ы-ს მსგავსი ბგერაა. y-სა და i-ს აღრევა სიტყვის მნიშვნელობას ცვლის: być – ყოფნა, bić – ცემა; my – ჩვენ, mi – მე (მაგალითად daj mi – მომეცი). ამ გვერდის ჩანაწერებში y-ს მიახლოებით „ი“-თ ვწერთ.

ą და ę წარმოთქმისას ჰაერის ნაწილი ცხვირში გადის. ივარჯიშეთ ასე: თქვით [ო] ან [ე] და ბოლოს ნაზად დაამატეთ [ნ], ენით სასის შეხების გარეშე.

ყველაზე მნიშვნელოვანი განსხვავება შიშინა ბგერებშია. ქართულს ორი რიგი აქვს (ს – შ, ზ – ჟ, ც – ჩ, ძ – ჯ), პოლონურს კი სამი. მესამე, რბილი რიგი ქართველისთვის ახალია.

პოლონური შიშინა ბგერების სამი რიგი
„ს“-ს რიგი (ენა კბილებთან)	„შ“-ს რიგი (ენა უკან)	რბილი რიგი (ენის შუა ნაწილი სასასთან)
s – kasa (სალარო)	sz – kasza (ფაფა)	ś – Kasia (ქალის სახელი)
z – koza (თხა)	ż – może (შეიძლება)	ź – buzia (სახე, პირი)
c – noc (ღამე)	cz – tęcza (ცისარტყელა)	ć – ciocia (დეიდა)
dz – dzwon (ზარი)	dż – dżem (ჯემი)	dź – dzień (დღე)

რჩევა: რბილი ბგერის წარმოთქმისას ტუჩები ღიმილივით გაჭიმეთ, თითქოს „ი“-ს ამბობთ.

მახვილი: ყოველთვის ბოლოსწინა მარცვალზე

პოლონურში მახვილი თითქმის ყოველთვის სიტყვის ბოლოსწინა მარცვალზე მოდის. ქართულში მახვილი სუსტია და ხშირად სიტყვის დასაწყისისკენ ინაცვლებს, ამიტომ ქართველები პოლონურ სიტყვებსაც ხშირად პირველ მარცვალზე ახვილებენ. სწორი მახვილი პოლონურ მეტყველებას ბევრად ბუნებრივს ხდის.

Polska – POL-ska (პოლონეთი)
Warszawa – War-SZA-wa (ვარშავა)
dziękuję – dzię-KU-ję (გმადლობთ)
telewizor – te-le-WI-zor (ტელევიზორი)
pracować – pra-CO-wać (მუშაობა)

გამონაკლისები ცოტაა, მაგალითად ზმნის ზოგი ფორმა: robiliśmy (ro-BI-liś-my – ვაკეთებდით). ყოველდღიურ საუბარში ბოლოსწინა მარცვლის წესი თითქმის ყოველთვის მუშაობს.

რა უჭირთ ქართველებს პოლონურ გამოთქმაში

ქართველის შეცდომები სხვა ენების მოლაპარაკეების შეცდომებისგან განსხვავდება: თანხმოვანთა ჯგუფები პრობლემა არ არის, სამაგიეროდ ხელს უშლის ასოების „ქართულად“ წაკითხვის ჩვევა.

ბოლო თანხმოვნის დაყრუება. პოლონურში სიტყვის ბოლოს ჟღერადი თანხმოვანი ყრუ ხდება: chleb [ხლეპ], róg [რუკ] – რქა, კუთხე, nóż [ნუშ] – დანა. ქართულში ბოლო ბ, დ, გ ჟღერადი რჩება, ამიტომ ქართველები ხშირად ასოს მიხედვით კითხულობენ.
მეზობელი თანხმოვნის გავლენა. ყრუ თანხმოვნის გვერდით w იქცევა [ფ]-დ, rz კი – [შ]-დ: wtorek [ფტორეკ] – სამშაბათი, przepraszam [პშეპრაშამ] – ბოდიში.
ł როგორც „ლ“. ასო l-ს ჰგავს, მაგრამ [უ]-დ იკითხება: było [ბიუო] – იყო.
h როგორც „ჰ“. პოლონურში h და ch ერთნაირად ჟღერს – [ხ]: historia [ხისტორია] – ისტორია.
y როგორც „ი“. ryba (თევზი) და syn (ვაჟიშვილი) ქართული „ი“-თ უცხოურად ჟღერს.
ცხვირისმიერი ხმოვნები სიტყვის ბოლოს. idę იკითხება [იდე], მკაფიო [ნ]-ის გარეშე, ხოლო są (არიან) სიტყვაში [ნ] მხოლოდ ნაწილობრივ ისმის.
რბილი რიგის „გამაგრება“. თუ ś, ć, ź-ს ქართული შ, ჩ, ჟ-ით ჩაანაცვლებთ, Kasia და kasza ერთნაირად ჟღერს.

სამაგიეროდ, სიტყვები, რომლებიც სხვა უცხოელებს აშინებს – wszystko [ფშისტკო] – ყველაფერი, szczęście [შჩენშჩე] – ბედნიერება, chrząszcz [ხშონშჩ] – ხოჭო – ქართველისთვის ჩვეულებრივია. ვინც „მწვრთნელს“ თავისუფლად წარმოთქვამს, პოლონურ ჯგუფებსაც ადვილად გაუმკლავდება.

პოლონური სიტყვები ქართული ჩანაწერით

ქვემოთ მოცემული სიტყვები ყოველდღიურ ცხოვრებაში დაგჭირდებათ. ქართული ჩანაწერი მიახლოებითია – ყოველთვის შეამოწმეთ ცოცხალი მეტყველებით.

სასარგებლო სიტყვები გამოთქმით
პოლონურად	დაახლოებით	მნიშვნელობა
dzień dobry	[ჯენ დობრი]	დილა მშვიდობისა, გამარჯობა
dziękuję	[ჯენკუიე]	გმადლობთ
proszę	[პროშე]	გთხოვთ; ინებეთ
przepraszam	[პშეპრაშამ]	ბოდიში
cześć	[ჩეშჩ]	სალამი; ნახვამდის
praca	[პრაცა]	სამუშაო
urząd	[უჟონტ]	დაწესებულება, უწყება

როგორ ივარჯიშოთ გამოთქმაში

გამოთქმა ყოველდღიური მოკლე ვარჯიშით უმჯობესდება.

ყოველდღე ხმამაღლა წაიკითხეთ მოკლე ტექსტი და ჩაიწერეთ საკუთარი ხმა.
ივარჯიშეთ წყვილებით და სამეულებით: kasa – kasza – Kasia, być – bić.
ახალი სიტყვა ჯერ მოისმინეთ, შემდეგ წაიკითხეთ – ასე ქართული ასოებით ჩაწერა მალე აღარ დაგჭირდებათ.
სიტყვის სწავლისთანავე მონიშნეთ მახვილიანი მარცვალი.

თუ გამოთქმაზე მიზანმიმართულად მუშაობა გსურთ, იხილეთ კურსი გამოთქმა და მახვილი, ხოლო თუ ნულიდან იწყებთ – პოლონური ნულიდან. რა არის ქართველისთვის მარტივი და რა რთული გრამატიკაში, წაიკითხეთ სტატიაში რთულია თუ არა პოლონური ქართველებისთვის.

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა პოლონური სიტყვების ქართული ასოებით ჩაწერა?

სწავლის დასაწყისში ეს კარგი დამხმარე საშუალებაა, მაგრამ მხოლოდ მიახლოებითი. ქართულს არ აქვს y, ą, ę და რბილი ś, ć, ź, ამიტომ რაც შეიძლება მალე გადადით პოლონური ასოების კითხვაზე.

რატომ იწერება ერთი და იგივე ბგერა ż-ით და rz-ით?

ისტორიული მიზეზით: rz ოდესღაც სხვა ბგერას აღნიშნავდა. დღეს ორივე ერთნაირად ჟღერს, ამიტომ მართლწერა უნდა დაიმახსოვროთ. დახმარება: rz ხშირად r-ს ენაცვლება მონათესავე სიტყვაში – morze (ზღვა) და morski (საზღვაო).

ჯერ ინგლისური ანბანი უნდა ვისწავლო?

არა. დაიწყეთ პირდაპირ პოლონური ასოებით და პოლონური წაკითხვით. ინგლისური წაკითხვის წესები, მაგალითად w, j და c-სთვის, პოლონურში ხელსაც კი გიშლით.

მეხმარება თუ არა რუსულის ცოდნა პოლონურ გამოთქმაში?

ნაწილობრივ. რუსული ы, ч და щ პოლონურ y, ć და ś ბგერებს ჰგავს. თუმცა პოლონურში მახვილი ყოველთვის ერთ ადგილზეა, ხოლო უმახვილო o ყოველთვის [ო]-დ რჩება და [ა]-დ არ იქცევა.

შეამოწმეთ თქვენი დონე საცდელ გაკვეთილზე

50 წუთი მასწავლებელთან: დონის დიაგნოსტიკა და თქვენს მიზანზე მორგებული სასწავლო გეგმა.

საცდელი გაკვეთილის დაჯავშნა მოგვწერეთ WhatsApp-ზე