Boże Narodzenie po polsku – Wigilia i tradycje świąteczne

Adwent – czas oczekiwania

Adwent to około czterech tygodni przygotowań do świąt. W kościołach odprawia się wtedy roraty – msze wcześnie rano albo wieczorem, na które wierni przychodzą z lampionami. W domach odlicza się dni do świąt, na przykład w kalendarzu adwentowym. 6 grudnia są mikołajki – dzień, w którym święty Mikołaj zostawia drobne prezenty.

Boże Narodzenie – obok Wielkanocy – to jeden z typowych tematów rozmowy o Kartę Polaka. Pozostałe święta i zwyczaje opisujemy w przeglądzie polskich tradycji i świąt.

Jak wygląda Wigilia – od pierwszej gwiazdki do pasterki

Wigilia ma stały porządek, który w wielu domach powtarza się co roku.

1. Przygotowania – w ciągu dnia sprząta się dom, ubiera choinkę i gotuje potrawy.
2. Pierwsza gwiazdka – wieczerzę zaczyna się, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda, na pamiątkę gwiazdy betlejemskiej.
3. Nakrycie stołu – pod białym obrusem kładzie się sianko, przypominające żłóbek. Przy stole zostawia się jedno dodatkowe nakrycie dla zbłąkanego wędrowca lub niespodziewanego gościa.
4. Modlitwa – w wielu domach ktoś czyta fragment Ewangelii o narodzeniu Jezusa.
5. Opłatek – każdy łamie się cienkim, białym opłatkiem z każdym członkiem rodziny i składa mu życzenia.
6. Wieczerza wigilijna – tradycyjnie bez mięsa, z dwunastu potraw (liczba bywa różna w zależności od domu i regionu).
7. Prezenty i kolędy – po kolacji rozpakowuje się prezenty spod choinki i śpiewa kolędy.
8. Pasterka – o północy w kościołach odprawia się uroczystą mszę.

Kto przynosi prezenty? To zależy od regionu: najczęściej święty Mikołaj, w Wielkopolsce i na Pomorzu Gwiazdor, na Śląsku Dzieciątko, a w części Małopolski Aniołek.

Potrawy wigilijne

Na wigilijnym stole są tradycyjnie potrawy postne – z ryb, grzybów, kapusty, maku i suszonych owoców. Oto te, które warto umieć nazwać:

Kolędy i szopki

Kolędy to polskie pieśni bożonarodzeniowe – śpiewa się je w domu po wieczerzy i w kościele, tradycyjnie aż do 2 lutego. Najbardziej znane to „Wśród nocnej ciszy”, „Bóg się rodzi” (słowa Franciszka Karpińskiego), „Lulajże, Jezuniu”, „Przybieżeli do Betlejem” i „Dzisiaj w Betlejem”.

W okresie świąt chodzą też kolędnicy – przebierańcy z gwiazdą, którzy śpiewają kolędy pod domami. W kościołach stawia się szopki, czyli sceny narodzenia Jezusa. Szopkarstwo krakowskie – kolorowe szopki w kształcie krakowskich kościołów – zostało w 2018 roku wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Pierwszy i drugi dzień świąt

25 grudnia, w pierwszy dzień świąt, rodziny spędzają czas razem w domu, a obiad jest już mięsny. 26 grudnia, w drugi dzień świąt, czyli w dzień świętego Szczepana, odwiedza się krewnych i przyjaciół. Kolejnym świętem okresu bożonarodzeniowego jest 6 stycznia – Trzech Króli.

Życzenia świąteczne – jak je składać

Przy opłatku nie wystarczy powiedzieć „Wesołych Świąt” – składa się osobiste życzenia każdej osobie. Po czasowniku życzyć używamy dopełniacza: życzę Ci zdrowia, nie „zdrowie”.

• Wesołych Świąt! – najkrótsze życzenia.
• Zdrowych, spokojnych i radosnych Świąt Bożego Narodzenia!
• Życzę Ci zdrowia, szczęścia i spełnienia marzeń.
• Szczęśliwego Nowego Roku! – często razem z życzeniami świątecznymi.

Słowniczek świąteczny

Te słowa pojawiają się w niemal każdej rozmowie o Bożym Narodzeniu – warto znać je razem z rodzajem i liczbą.

Typowe błędy, gdy mówisz o świętach

• „Święta” to liczba mnoga – mówimy święta były, nie „święta było”, i w czasie świąt.
• Wielkie litery – w życzeniach piszemy Wesołych Świąt wielką literą, tak samo nazwy Wigilia i Boże Narodzenie.
• Odmiana „Boże Narodzenie” – odmieniają się oba wyrazy: przed Bożym Narodzeniem, Świąt Bożego Narodzenia.
• Kolęda to nie każda piosenka świąteczna – kolędy mówią o narodzeniu Jezusa; popularne piosenki o zimie i prezentach to piosenki świąteczne.

Przykładowe pytania i odpowiedzi w rozmowie

Pytania o Boże Narodzenie należą do typowych tematów rozmowy o Kartę Polaka. Ćwicz odpowiedzi o tym, jak święta wyglądają w Twoim domu.

Uważaj na formy: w Wigilię (biernik), ale po Wigilii (miejscownik); na święta, ale w czasie świąt. Więcej dialogów znajdziesz w zestawieniu typowych pytań konsula, a o drugim wielkim święcie przeczytasz w poradniku o polskiej Wielkanocy. Rozmowę o świętach przećwiczysz z lektorem na kursie „Karta Polaka” – wtedy łatwiej będzie Ci mówić swobodnie przy konsulu.