Wielkanoc po polsku – tradycje od Wielkiego Postu do śmigusa-dyngusa

Przed Wielkanocą: tłusty czwartek i Wielki Post

Okres przed Wielkanocą zaczyna się od zabawy, a potem przechodzi w czas postu. W tłusty czwartek, ostatni czwartek karnawału, je się pączki i faworki. Kilka dni później, w Środę Popielcową, zaczyna się Wielki Post – w kościele kapłan posypuje głowy wiernych popiołem.

Wielki Post trwa 40 dni. To czas wyciszenia: wiele osób rezygnuje ze słodyczy albo alkoholu, a w kościołach odprawia się drogę krzyżową i gorzkie żale – nabożeństwo pasyjne, które powstało w Polsce. Inne święta i zwyczaje roku opisujemy w przeglądzie polskich tradycji i świąt.

Wielki Tydzień dzień po dniu

Każdy dzień ostatniego tygodnia przed Wielkanocą ma własne zwyczaje.

Święconka – co jest w koszyczku

Święconka to koszyczek z jedzeniem, który w Wielką Sobotę niesie się do kościoła do poświęcenia. Koszyk wykłada się białą serwetką i ozdabia bukszpanem. Każdy produkt ma tradycyjne znaczenie:

Śniadanie wielkanocne

Najważniejszym posiłkiem świąt jest uroczyste śniadanie w Niedzielę Wielkanocną. Zaczyna się od dzielenia się poświęconym jajkiem i składania sobie życzeń – podobnie jak opłatkiem w Wigilię, o której piszemy w poradniku o polskim Bożym Narodzeniu.

• żurek albo biały barszcz – kwaśna zupa z białą kiełbasą i jajkiem,
• jajka – faszerowane albo z majonezem,
• wędliny, pasztet i biała kiełbasa,
• ćwikła – starte buraczki z chrzanem,
• ciasta: babka wielkanocna, mazurek (płaskie ciasto z kolorową dekoracją) i sernik.

Pisanki i kraszanki

Malowanie jajek to jedna z najstarszych polskich tradycji wielkanocnych. Nazwy zależą od techniki:

• pisanki – wzory rysuje się roztopionym woskiem, a potem jajko barwi,
• kraszanki – jajka zabarwione na jeden kolor, na przykład w łupinach cebuli,
• drapanki – wzór wydrapuje się ostrym narzędziem na zabarwionej skorupce,
• oklejanki – jajka oklejone papierem, włóczką albo sitowiem.

W języku codziennym na wszystkie ozdobione jajka mówi się po prostu pisanki.

Śmigus-dyngus – lany poniedziałek

W Poniedziałek Wielkanocny ludzie polewają się wodą – od kilku kropli perfum po całe wiadra wody. Dawniej śmigus oznaczał smaganie gałązkami, a dyngus – wykupywanie się od oblania pisankami. Dziś to po prostu wesoła zabawa, zwłaszcza na wsiach i wśród młodzieży.

Życzenia wielkanocne

Przy dzieleniu się jajkiem składa się życzenia każdej osobie. Pamiętaj, że po życzyć stoi dopełniacz.

• Wesołych Świąt!
• Wesołego Alleluja! – typowo wielkanocne życzenia.
• Zdrowych, spokojnych i radosnych Świąt Wielkanocnych!
• Życzę Ci smacznego jajka i mokrego dyngusa! – żartobliwie.

Słowniczek wielkanocny

Te słowa warto znać przed rozmową – razem z formą, której używa się najczęściej.

Na co uważać, mówiąc o Wielkanocy

• Rodzaj słowa „Wielkanoc” – jest żeński, tak jak w słowie noc: ta Wielkanoc, Wielkanoc była.
• Odmiana – do Wielkanocy, przed Wielkanocą, o Wielkanocy. Można też powiedzieć święta wielkanocne (liczba mnoga).
• Wielkie litery – nazwy dni piszemy wielką literą: Wielki Piątek, Wielka Sobota, Niedziela Palmowa.
• „Święcić” i „poświęcić” – ksiądz święci pokarmy (czynność trwa), ale poświęcił koszyczek (czynność zakończona). Mówimy też iść ze święconką.

Przykładowe pytania i odpowiedzi w rozmowie

Pytania o Wielkanoc należą do typowych tematów rozmowy o Kartę Polaka. Mów o tym, jak święto wygląda u Ciebie – konkretnie i pełnymi zdaniami.

Uważaj na odmianę: na Wielkanoc, w Wielkanoc, ale po Wielkanocy, przed Wielkanocą. Więcej przykładowych pytań znajdziesz w zestawieniu typowych pytań konsula, a całą rozmowę przećwiczysz z lektorem na kursie „Karta Polaka”. Zacznij od lekcji próbnej – sprawdzimy, jak swobodnie mówisz już dziś.