Historia Polski do rozmowy o Kartę Polaka

Najważniejsze daty w historii Polski

Ta tabela to minimum, które warto znać przed rozmową z konsulem. Pozostałe tematy rozmowy opisujemy w przewodniku po rozmowie w sprawie Karty Polaka.

Początki państwa – Piastowie

Historia Polski jako państwa zaczyna się w 966 roku, kiedy książę Mieszko I z dynastii Piastów przyjął chrzest. Dzięki temu Polska weszła do kręgu chrześcijańskiej Europy. Jego syn, Bolesław Chrobry, w 1025 roku koronował się na pierwszego króla Polski. Ważnymi ośrodkami pierwszych władców były Gniezno i Poznań, a później stolicą został Kraków.

Ostatni król z dynastii Piastów, Kazimierz Wielki, w 1364 roku założył w Krakowie Akademię Krakowską – dziś Uniwersytet Jagielloński. O nim mówi się, że zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną, bo zbudował wiele zamków i miast.

Jagiellonowie i Rzeczpospolita Obojga Narodów

Pod koniec XIV wieku królowa Jadwiga poślubiła wielkiego księcia litewskiego Jagiełłę i tak zaczęła się dynastia Jagiellonów oraz związek Polski z Litwą. W 1410 roku pod Grunwaldem wojska polsko-litewskie pokonały zakon krzyżacki – to jedna z największych bitew średniowiecznej Europy.

W 1569 roku unia lubelska połączyła Polskę i Litwę we wspólne państwo – Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Królów wybierała szlachta w wolnej elekcji. Na przełomie XVI i XVII wieku król Zygmunt III Waza przeniósł dwór z Krakowa do Warszawy. W 1683 roku król Jan III Sobieski pokonał armię turecką pod Wiedniem.

W epoce Jagiellonów żył też Mikołaj Kopernik, który dowodził, że Ziemia krąży wokół Słońca.

Konstytucja 3 maja i rozbiory

3 maja 1791 roku Sejm uchwalił konstytucję, która miała wzmocnić państwo. Uważa się ją za pierwszą taką ustawę w Europie i drugą na świecie, po amerykańskiej. Rocznicę jej uchwalenia Polacy świętują do dziś.

Sąsiedzi nie chcieli silnej Polski. W trzech rozbiorach – w 1772, 1793 i 1795 roku – Rosja, Prusy i Austria podzieliły jej ziemie i Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata. W 1794 roku Tadeusz Kościuszko poprowadził powstanie przeciw Rosji; pod Racławicami walczyli chłopi z kosami, czyli kosynierzy.

Walka o niepodległość w XIX wieku

W XIX wieku Polacy nie mieli własnego państwa, ale walczyli o nie w powstaniach i zachowali język i kulturę. Najważniejsze były powstanie listopadowe (1830–1831) i powstanie styczniowe (1863–1864). Oba zakończyły się klęską i represjami.

Polskość podtrzymywali artyści i pisarze: Fryderyk Chopin w muzyce, Adam Mickiewicz w poezji („Pan Tadeusz”), Henryk Sienkiewicz w powieściach („Quo vadis”, „Trylogia”). Jeszcze wcześniej, w 1797 roku, we Włoszech powstał „Mazurek Dąbrowskiego” – pieśń Legionów Polskich, która jest dziś hymnem Polski.

Niepodległość w 1918 roku i II Rzeczpospolita

Polska odzyskała niepodległość po I wojnie światowej, a symboliczną datą jest 11 listopada 1918 roku – tego dnia Józef Piłsudski przejął dowództwo nad wojskiem. Ten dzień to dziś Narodowe Święto Niepodległości.

Młode państwo musiało bronić granic. W sierpniu 1920 roku w Bitwie Warszawskiej, nazywanej cudem nad Wisłą, Polska zatrzymała armię bolszewicką. Okres 1918–1939 nazywamy II Rzecząpospolitą.

II wojna światowa

II wojna światowa zaczęła się od ataku Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku; 17 września ze wschodu zaatakował Związek Radziecki. Wojna była dla Polski katastrofą: zginęły miliony obywateli, w tym większość polskich Żydów.

• W 1940 roku w Katyniu i innych miejscach radzieckie NKWD zamordowało tysiące polskich oficerów.
• Niemcy zbudowali na okupowanych ziemiach obozy koncentracyjne i obozy zagłady, m.in. Auschwitz-Birkenau.
• 1 sierpnia 1944 roku wybuchło powstanie warszawskie. Walki trwały 63 dni, a po ich zakończeniu Niemcy zniszczyli miasto.

Ważne w rozmowie: mów „niemieckie obozy koncentracyjne” albo „niemieckie nazistowskie obozy”. Określenie „polskie obozy” jest nieprawdziwe i dla Polaków bardzo bolesne.

PRL i „Solidarność”

Po wojnie Polska znalazła się pod kontrolą Związku Radzieckiego, a od 1952 roku nazywała się Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL). W 1978 roku krakowski kardynał Karol Wojtyła został papieżem Janem Pawłem II, a jego pielgrzymka do Polski w 1979 roku dodała ludziom odwagi.

W sierpniu 1980 roku po strajkach w Stoczni Gdańskiej powstał niezależny związek zawodowy „Solidarność”, a jego przywódcą był Lech Wałęsa. 13 grudnia 1981 roku władze wprowadziły stan wojenny. W 1989 roku rozmowy Okrągłego Stołu doprowadziły do częściowo wolnych wyborów 4 czerwca, a premierem został Tadeusz Mazowiecki – pierwszy niekomunistyczny premier w tej części Europy po wojnie.

Polska po 1989 roku

Po 1989 roku Polska stała się demokracją. W 1997 roku przyjęła obecną konstytucję, w 1999 roku weszła do NATO, a 1 maja 2004 roku – do Unii Europejskiej.

Symbole narodowe i święta państwowe

Pytania o symbole są krótkie, ale padają często – warto znać je dokładnie.

Znani Polacy, o których warto umieć powiedzieć zdanie

• Mikołaj Kopernik – astronom; opisał teorię, według której Ziemia krąży wokół Słońca.
• Maria Skłodowska-Curie – odkryła polon i rad, dwukrotnie otrzymała Nagrodę Nobla.
• Fryderyk Chopin – kompozytor i pianista; pisał mazurki i polonezy.
• Adam Mickiewicz – najważniejszy polski poeta romantyzmu, autor „Pana Tadeusza”.
• Jan Paweł II – papież z Polski, wcześniej arcybiskup krakowski.
• Lech Wałęsa – przywódca „Solidarności”, laureat Pokojowej Nagrody Nobla, prezydent Polski.

Jak mówić o historii po polsku

Najwięcej błędów kursanci robią nie w samych faktach, ale w wymawianiu dat i formach czasowników. Kilka zasad:

• Rok mówisz liczebnikiem porządkowym: w tysiąc dziewięćset trzydziestym dziewiątym roku.
• Datę dzienną – w dopełniaczu: pierwszego września, jedenastego listopada.
• Wiek – liczbą rzymską i liczebnikiem porządkowym: w XIX (dziewiętnastym) wieku.
• Nazwa kraju w liczbie mnogiej łączy się z czasownikiem w liczbie mnogiej: Niemcy napadły, Czechy graniczą. Tak samo kilka krajów razem: Rosja, Prusy i Austria podzieliły.

Pytania o historię w formie dialogu znajdziesz w zestawieniu typowych pytań konsula, a wiedzę o świętach – w przeglądzie polskich tradycji i świąt. Jeśli chcesz przećwiczyć te tematy na głos z lektorem, sprawdź kurs „Karta Polaka” – zaczynamy od lekcji próbnej.